دیوان اشعار - غزلیات

خاقانی

غزل شمارهٔ ۱۷۱

خاقانی

نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید

نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

این چشم شور بخت تو را دید یک نظر این چشم شور بخت تو را دید یک نظر

این چشم شور بخت تو را دید یک نظر چندین هزار فتنه ازان یک نظر رسید

چندین هزار فتنه ازان یک نظر رسید

عمری است کز تو دورم و زان دل شکسته ام عمری است کز تو دورم و زان دل شکسته ام

عمری است کز تو دورم و زان دل شکسته ام نی از توام سلام و نه از دل خبر رسید

نی از توام سلام و نه از دل خبر رسید

از دست آنکه دست به وصلت نمی رسد از دست آنکه دست به وصلت نمی رسد

از دست آنکه دست به وصلت نمی رسد جانم ز لب گذشت و به بالای سر رسید

جانم ز لب گذشت و به بالای سر رسید

هر تیر کز گشاد ملامت برون پرید هر تیر کز گشاد ملامت برون پرید

هر تیر کز گشاد ملامت برون پرید بی آگهی سینه مرا بر جگر رسید

بی آگهی سینه مرا بر جگر رسید

با این همه به یک نظر از دور قانعم با این همه به یک نظر از دور قانعم

با این همه به یک نظر از دور قانعم چو روزی از قضا و قدر این قدر رسید

چو روزی از قضا و قدر این قدر رسید

دوری گزیدن از در تو دل نمی دهد دوری گزیدن از در تو دل نمی دهد

دوری گزیدن از در تو دل نمی دهد خاقانی این خبر ز دل خویش بر رسید

خاقانی این خبر ز دل خویش بر رسید

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

درونمایه این سروده، روایتگرِ دردِ عمیقِ فراق و حسرتِ ناشی از نرسیدن به وصالِ یار است. شاعر در بستری از استیصال، از ناتوانیِ عقل و دست در برابرِ جمالِ مطلقِ محبوب سخن می‌گوید و تصویری از رنجِ همیشگیِ دوری ترسیم می‌کند.

در لایه‌های عمیق‌تر، این اشعار به شکوهِ جان‌کاهِ عشق اشاره دارد که چگونه یک نگاهِ کوتاه، عمری فتنه و آشوب را برای عاشق به ارمغان می‌آورد و او را میانِ مرگ و زندگی معلق نگاه می‌دارد.

معنای روان

نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید

دست من به شاخه‌ وصال تو نمی‌رسد و در دسترسی به تو ناتوانم.

نکته ادبی: شاخ وصال استعاره از مقصود و کمال مطلوب است که دسترسی به آن دشوار است.

نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید

دست من به شاخه‌ وصال تو نمی‌رسد و در دسترسی به تو ناتوانم.

نکته ادبی: تکرار بیت برای تأکید بر عدم دستیابی به هدف.

نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید

دست من به شاخه‌ وصال تو نمی‌رسد و در دسترسی به تو ناتوانم.

نکته ادبی: واژه 'نی' در اینجا به معنای نفی (نه) است.

نی دست من به شاخ وصال تو بر رسید نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه دست من به وصال تو می‌رسد و نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: وهم به معنای اندیشه و خیال است که در اینجا به زیبایی مطلق یار راه نمی‌یابد.

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: اشاره به عجز توصیف زیبایی در ادبیات کلاسیک.

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: حرف 'در رسیدن' در اینجا به معنای نفوذ کردن و یافتن راه است.

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: استفاده از واژه 'جمال' برای تأکید بر زیبایی ظاهری.

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: ساختار نحوی کهن و فاخر.

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: تأکید بر عدم قدرت تخیل در درک کمال محبوب.

نی و هم من به وصف جمال تو در رسید

نه عقل و گمان من توان توصیف زیبایی تو را دارد.

نکته ادبی: تداوم فضای حسرت در کلام.

این چشم شور بخت تو را دید یک نظر این چشم شور بخت تو را دید یک نظر

این چشم شوربخت و بدعاقبت من، تنها برای یک لحظه تو را دید.

نکته ادبی: شوربخت صفت چشم است و کنایه از نگاهی که سرآغاز بدبختی شد.

این چشم شور بخت تو را دید یک نظر این چشم شور بخت تو را دید یک نظر

این چشم شوربخت و بدعاقبت من، تنها برای یک لحظه تو را دید.

نکته ادبی: یک نظر دیدن کنایه از اولین دیدار سرنوشت‌ساز.

این چشم شور بخت تو را دید یک نظر این چشم شور بخت تو را دید یک نظر

این چشم شوربخت و بدعاقبت من، تنها برای یک لحظه تو را دید.

نکته ادبی: استفاده از 'شوربخت' برای توصیف چشم نشان از انتساب بدشانسی به نگاه دارد.

این چشم شور بخت تو را دید یک نظر چندین هزار فتنه ازان یک نظر رسید