دیوان اشعار - غزلیات

خاقانی

غزل شمارهٔ ۱۷۰

خاقانی

عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند

عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند وز دل من صبر را بیخ کنون می کند

وز دل من صبر را بیخ کنون می کند

از سر میدان دل حمله همی آورد از سر میدان دل حمله همی آورد

از سر میدان دل حمله همی آورد بر در ایوان جان مرد همی افکند

بر در ایوان جان مرد همی افکند

عشق تو عقل مرا کیسه به صابون زده است عشق تو عقل مرا کیسه به صابون زده است

عشق تو عقل مرا کیسه به صابون زده است و آمده تا هوش را خانه فروشی زند

و آمده تا هوش را خانه فروشی زند

دور فلک بر دلم کرد ز جور آنچه کرد دور فلک بر دلم کرد ز جور آنچه کرد

دور فلک بر دلم کرد ز جور آنچه کرد خوی تو نیز از جفا یاری او می کند

خوی تو نیز از جفا یاری او می کند

با تو ز دست فلک خیره چه نالم از آنک با تو ز دست فلک خیره چه نالم از آنک

با تو ز دست فلک خیره چه نالم از آنک هست در ستم که پیش پای بره نشکند

هست در ستم که پیش پای بره نشکند

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این اثر بازتاب‌دهنده تجلیِ نیرومند و تهاجمی عشق در جانِ عاشق است؛ گویی عشق همچون لشکری فاتح، تمامیِ حصارهای عقل، صبر و هوشیاری را درهم می‌شکند و با کمکِ قضا و قدر، عرصه را بر دلِ عاشق تنگ می‌کند.

شاعر در این سروده‌ها با زبانی حماسی و در عین حال عاطفی، از دست‌اندازیِ عشق بر سرنوشتِ خویش سخن می‌گوید و آن را نیرویی می‌داند که نه تنها دل، بلکه عقل و هوش را نیز به مسلخِ بی‌خردی و بی‌قراری می‌برد.

در نهایت، فضای حاکم بر متن، آمیزه‌ای از استیصال و تسلیم در برابرِ تقدیرِ عاشقانه است؛ جایی که حتی جفای معشوق، به مثابه هم‌دستی با روزگارِ ستمگر تصویر شده و هیچ پناهی برای عاشق باقی نمی‌گذارد.

معنای روان

عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند

عشق تو اکنون در عمق جانم شروع به ریشه دواندن و شاخ و برگ گرفتن کرده است.

نکته ادبی: شاخ زدن کنایه از رشد کردن و ریشه گرفتن است؛ استعاره‌ای برای نفوذ عمیق عاطفه.

عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند

عشق تو اکنون در عمق جانم شروع به ریشه دواندن و شاخ و برگ گرفتن کرده است.

نکته ادبی: تکرارِ بیتِ پیشین که بر شدت و استمرارِ نفوذ عشق تأکید دارد.

عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند

عشق تو اکنون در عمق جانم شروع به ریشه دواندن و شاخ و برگ گرفتن کرده است.

نکته ادبی: تکرارِ بیتِ پیشین؛ در ادبیات کلاسیک، تکرار گاه برای تأکید بر وقوعِ قطعی یک رخداد درونی است.

عشق تو اندر دلم شاخ کنون می زند وز دل من صبر را بیخ کنون می کند