دیوان اشعار - غزلیات

خاقانی

غزل شمارهٔ ۱۴۹

خاقانی

شور عشق تو در جهان افتاد شور عشق تو در جهان افتاد

شور عشق تو در جهان افتاد بیدلان را به جان زیان افتاد

بیدلان را به جان زیان افتاد

تو هنوز از جهان نزاده بدی تو هنوز از جهان نزاده بدی

تو هنوز از جهان نزاده بدی کز تو آوازه در جهان افتاد

کز تو آوازه در جهان افتاد

آتشی زد غم تو در جانم آتشی زد غم تو در جانم

آتشی زد غم تو در جانم که شرارش بر آسمان افتاد

که شرارش بر آسمان افتاد

تو سلامت گزین که نام دلم تو سلامت گزین که نام دلم

تو سلامت گزین که نام دلم از ملامت به هر زبان افتاد

از ملامت به هر زبان افتاد

کار من مصلحت کجا گیرد کار من مصلحت کجا گیرد

کار من مصلحت کجا گیرد خاصه کاین فتنه در میان افتاد

خاصه کاین فتنه در میان افتاد

صوتر حال خصم و خاقانی صوتر حال خصم و خاقانی

صوتر حال خصم و خاقانی مثل مار و باغبان افتاد

مثل مار و باغبان افتاد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

درون‌مایه این سروده، تبیینِ چیرگی و سلطه بی‌چون و چرای عشق بر جانِ عاشق و فضای کلی جهان است. شاعر در این قطعات با زبانی عاطفی و بیانی حسرت‌بار، از گسترشِ فراگیرِ عشق سخن می‌گوید که مرزهای زمان و مکان را درنوردیده و حتی پیش از هستیِ عاشق، بر او سایه افکنده است.

این اثر، فضایی آمیخته با سوز و گداز و ملامت‌کشی دارد؛ جایی که عشق نه تنها مایه‌ی آرامش نیست، بلکه دست‌مایه‌ی رسوایی در میان خلق و آشوبی در جانِ عاشق است. نویسنده با ترسیمِ این فضایِ پرتنش، عجز و ناتوانیِ عقل در برابرِ طوفانِ محبت را به تصویر می‌کشد.

معنای روان

شور عشق تو در جهان افتاد شور عشق تو در جهان افتاد

شور و هیجانِ عشقِ تو، در تمامِ دنیا پراکنده شده و همه را متأثر کرده است.

نکته ادبی: واژه شور به معنای غوغا و هیاهو است که به تلاطمِ ناشی از عشق اشاره دارد.

شور عشق تو در جهان افتاد شور عشق تو در جهان افتاد

شور و هیجانِ عشقِ تو، در تمامِ دنیا پراکنده شده و همه را متأثر کرده است.

نکته ادبی: تکرار در ادبیات کلاسیک برای تأکید بر شدتِ اثرگذاریِ موضوع است.

شور عشق تو در جهان افتاد شور عشق تو در جهان افتاد

شور و هیجانِ عشقِ تو، در تمامِ دنیا پراکنده شده و همه را متأثر کرده است.

نکته ادبی: افتادن در اینجا به معنای فراگیر شدن و رواج یافتن است.

شور عشق تو در جهان افتاد بیدلان را به جان زیان افتاد

شورِ عشق تو عالم‌گیر شد و به جانِ عاشقانِ دل‌از‌کف‌داده، آسیبی جانکاه وارد کرد.

نکته ادبی: بیدلان استعاره از کسانی است که عقل و قرار خود را در راه عشق از دست داده‌اند.

بیدلان را به جان زیان افتاد

عاشقانِ حقیقی از این عشقِ فراگیر، دچار آسیب و زیانِ عمیق روحی شدند.

نکته ادبی: زیان افتادن کنایه از بی‌سروسامانی و دردمندی است.

بیدلان را به جان زیان افتاد

عاشقانِ حقیقی از این عشقِ فراگیر، دچار آسیب و زیانِ عمیق روحی شدند.

نکته ادبی: بیدل به معنای کسی است که به دلیلِ غلبه‌ی عشق، صاحبِ دل و اختیار نیست.

بیدلان را به جان زیان افتاد

عاشقانِ حقیقی از این عشقِ فراگیر، دچار آسیب و زیانِ عمیق روحی شدند.

نکته ادبی: استفاده از فعل افتادن برای تداومِ درد و رنجِ عشق به کار رفته است.

بیدلان را به جان زیان افتاد

عاشقانِ حقیقی از این عشقِ فراگیر، دچار آسیب و زیانِ عمیق روحی شدند.

نکته ادبی: تداومِ رنج در قالبِ واژگانِ ماضی استمراری نهفته است.

بیدلان را به جان زیان افتاد

عاشقانِ حقیقی از این عشقِ فراگیر، دچار آسیب و زیانِ عمیق روحی شدند.

نکته ادبی: اشاره به خسارتِ معنوی در وادیِ عشق.

بیدلان را به جان زیان افتاد

عاشقانِ حقیقی از این عشقِ فراگیر، دچار آسیب و زیانِ عمیق روحی شدند.

نکته ادبی: بیدلان به معنای شکست‌خوردگانِ عرصه‌ی عشق است.

تو هنوز از جهان نزاده بدی تو هنوز از جهان نزاده بدی

تو هنوز پا به عرصه وجود نگذاشته بودی که تأثیرِ عشقِ تو جهان را گرفت.

نکته ادبی: نزاده بدی به معنای به دنیا نیامده بودی است که نشان‌دهنده ازلی بودنِ عشق است.

تو هنوز از جهان نزاده بدی تو هنوز از جهان نزاده بدی

تو هنوز پا به عرصه وجود نگذاشته بودی که تأثیرِ عشقِ تو جهان را گرفت.

نکته ادبی: این بیت بر قدرتِ پیش‌دستانه‌ی عشق تأکید دارد.

تو هنوز از جهان نزاده بدی تو هنوز از جهان نزاده بدی

تو هنوز پا به عرصه وجود نگذاشته بودی که تأثیرِ عشقِ تو جهان را گرفت.

نکته ادبی: تضاد میان عدمِ وجودِ معشوق و وجودِ آوازه‌ی او، پارادوکسِ زیبایی است.

تو هنوز از جهان نزاده بدی کز تو آوازه در جهان افتاد