دیوان اشعار - غزلیات

خاقانی

غزل شمارهٔ ۱۴۱

خاقانی
اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند
اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند
اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند
اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند
پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس
پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس
پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس
پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند
گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان
گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان
گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان
گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند
چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من
چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من
چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من
چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند
رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی
رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی
رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی
رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند
بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من
بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من
بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من
بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند
دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم
دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم
دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم
دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند
بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان
بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان
بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان
بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند
اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت
اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت
اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت
اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند
عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند
عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند
عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند
عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند
عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند
عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات که در حال و هوای شوریدگی و عرفانی سروده شده‌اند، بیانگر اوج تسلیم و فداکاری عاشق در برابر معشوق هستند. شاعر با زبانی سرشار از تصویرسازی‌های شورانگیز، از نثار کردن جان و هستی خود در پای محبوب سخن می‌گوید و این ایثار را نه یک رنج، بلکه اوج کمالِ خویش می‌داند.

فضای حاکم بر این اشعار، فضای بزم و میخانه است؛ جایی که عاشق، پیکر و اعضای خود را به ابزاری برای میزبانی از معشوق تبدیل می‌کند. مفاهیم اصلی شامل فنایِ خویشتن، ایثار بی‌پایان، و تبدیل کردن رنج‌های درونی به گوهر و شراب برای وصال با معشوق است که همگی در بستری از استعاراتِ کلاسیک بیان شده‌اند.

معنای روان

اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند

ای جانِ من، به سوی من بیا که من در پیش پای تو، جانم را نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: فشاندن در اینجا به معنای نثار کردن و هدیه دادن جان در راه معشوق است.

اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند

ای جانِ من، به سوی من بیا که من در پیش پای تو، جانم را نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: تکرارِ «جان» در آغاز و پایان مصراع، تاکیدی بر یگانگی عاشق و معشوق است.

اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند

ای جانِ من، به سوی من بیا که من در پیش پای تو، جانم را نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: فعل امر «اندرآ» نشان‌دهنده اشتیاق وافر عاشق برای وصال است.

اندرآ ای جان که در پای تو جان خواهم فشاند دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

ای جان به سوی من بیا که جانم را نثارت می‌کنم؛ و تو مرا یاری کن تا بتوانم دست از تعلقات جهان بشویم و بی‌قید و بند شوم.

نکته ادبی: «دستی بر جهان فشاندن» کنایه از رها کردنِ وابستگی‌های دنیوی است.

دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

مرا یاری کن تا بتوانم از بندهای این جهان رهایی یابم و بی‌تعلق شوم.

نکته ادبی: دستیاری به معنای مدد و یاری خواستن از معشوق برای سلوک است.

دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

مرا یاری کن تا بتوانم از بندهای این جهان رهایی یابم و بی‌تعلق شوم.

نکته ادبی: جهان در اینجا استعاره از تعلقات مادی و دنیوی است.

دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

مرا یاری کن تا بتوانم از بندهای این جهان رهایی یابم و بی‌تعلق شوم.

نکته ادبی: ساختار نحوی جمله بر پایه التماس و نیاز عاشق به معشوق است.

دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

مرا یاری کن تا بتوانم از بندهای این جهان رهایی یابم و بی‌تعلق شوم.

نکته ادبی: تکرارِ این مصرع نشان‌دهنده اصرارِ عاشق است.

دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

مرا یاری کن تا بتوانم از بندهای این جهان رهایی یابم و بی‌تعلق شوم.

نکته ادبی: مفهومِ رهایی از جهان در اشعار عرفانی بسیار پرکاربرد است.

دستیاری کن که دستی بر جهان خواهم فشاند

مرا یاری کن تا بتوانم از بندهای این جهان رهایی یابم و بی‌تعلق شوم.

نکته ادبی: تاکید بر گذشتن از «جهان» برای رسیدن به «جانان».

پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس

با پای خاک‌آلود و فروتنی به سویم بیا، که من از چشم خونینم، هر لحظه...

نکته ادبی: «پای خاکی» کنایه از سلوکِ افتاده و خاضعانه است.

پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس

با پای خاک‌آلود و فروتنی به سویم بیا، که من از چشم خونینم، هر لحظه...

نکته ادبی: «چشم خونین» کنایه از گریه بسیار و رنجِ فراق است.

پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس

با پای خاک‌آلود و فروتنی به سویم بیا، که من از چشم خونینم، هر لحظه...

نکته ادبی: «هر نفس» به معنای در هر لحظه و همواره است.

پای خاکی کن در آکز چشم خونین هر نفس گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

با پای خاک‌آلود بیا که من به پاس قدم‌هایت، گوهرهای اشکِ چشمم را رایگان بر خاک پایت می‌افشانم.

نکته ادبی: اشک‌ها به دلیل ارزشمند بودن در نظر عاشق، به گوهر تشبیه شده‌اند.

گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

من گوهرهای اشک خود را بی هیچ چشم‌داشتی به پای تو می‌ریزم.

نکته ادبی: «رایگان» به معنای بی‌قیمت و بی‌چشم‌داشت است.

گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

من گوهرهای اشک خود را بی هیچ چشم‌داشتی به پای تو می‌ریزم.

نکته ادبی: تضاد میان «خاک» (پایین) و «گوهر» (بالا) ارزشِ ایثار را نشان می‌دهد.

گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

من گوهرهای اشک خود را بی هیچ چشم‌داشتی به پای تو می‌ریزم.

نکته ادبی: فشاندنِ گوهر در اینجا کنایه از نهایتِ تکریم و احترام است.

گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

من گوهرهای اشک خود را بی هیچ چشم‌داشتی به پای تو می‌ریزم.

نکته ادبی: توجه به ارزشِ مادی گوهر در مقابل ارزش معنوی اشک.

گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

من گوهرهای اشک خود را بی هیچ چشم‌داشتی به پای تو می‌ریزم.

نکته ادبی: تاکید بر بخششِ بی‌منت.

گوهر اندر خاک پایت رایگان خواهم فشاند

من گوهرهای اشک خود را بی هیچ چشم‌داشتی به پای تو می‌ریزم.

نکته ادبی: تداومِ ایثار در هر لحظه.

گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان

اگر مانند سازِ چنگ مرا در آغوش بگیری و زلف خود را به دامن من بکشانی...

نکته ادبی: «چنگ» سازی است که نوازنده آن را در بر می‌گیرد؛ تشبیه عاشق به چنگ، نشانه پذیرشِ در آغوش گرفتن است.

گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان

اگر مانند سازِ چنگ مرا در آغوش بگیری و زلف خود را به دامن من بکشانی...

نکته ادبی: «دربر آیی» به معنای در آغوش گرفتن و وصال است.

گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان

اگر مانند سازِ چنگ مرا در آغوش بگیری و زلف خود را به دامن من بکشانی...

نکته ادبی: «زلف در دامن کشان» تصویری از نهایتِ نزدیکی و صمیمیت است.

گر چو چنگم دربر آیی زلف در دامن کشان از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

اگر مرا در آغوش بکشی، من از مژگانم، دانه‌های اشکی به سرخیِ لعل بر دامن تو می‌افشانم.

نکته ادبی: اشک‌های روان به لعل تشبیه شده‌اند که هم سرخ‌اند و هم گران‌بها.

از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

من از مژه بر دامن تو، لعل‌های روان (اشک) می‌افشانم.

نکته ادبی: «لعل روان» استعاره از اشک‌های خونی و گران‌بهاست.

از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

من از مژه بر دامن تو، لعل‌های روان (اشک) می‌افشانم.

نکته ادبی: دامنه در اینجا محلِ بارشِ اشک‌هاست.

از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

من از مژه بر دامن تو، لعل‌های روان (اشک) می‌افشانم.

نکته ادبی: تصویرسازیِ دقیقِ صورتِ گریانی که بر دامنِ معشوق می‌بارد.

از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

من از مژه بر دامن تو، لعل‌های روان (اشک) می‌افشانم.

نکته ادبی: ترکیبِ «لعل روان» پارادوکسی زیباست، چرا که لعل جامد است و روان سیال.

از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

من از مژه بر دامن تو، لعل‌های روان (اشک) می‌افشانم.

نکته ادبی: تاکید بر زیباییِ دردمندی.

از مژه یک دامنت لعل روان خواهم فشاند

من از مژه بر دامن تو، لعل‌های روان (اشک) می‌افشانم.

نکته ادبی: استفاده از مژه به عنوان ابزارِ ریزش.

چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من

چهرهٔ مرا جام و چشمانم را صراحی (ظرف شراب) قرار ده که من...

نکته ادبی: چهره به عنوان ظرفِ دریافتِ شرابِ عشق و چشم به عنوان ظرفِ ساقی.

چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من

چهرهٔ مرا جام و چشمانم را صراحی (ظرف شراب) قرار ده که من...

نکته ادبی: استفاده از عناصرِ بزم برای توصیفِ وضعیتِ عاشق.

چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من

چهرهٔ مرا جام و چشمانم را صراحی (ظرف شراب) قرار ده که من...

نکته ادبی: صراحی ظرفی است که شراب در آن است و از آن به جام می‌ریزند.

چهرهٔ من جام و چشم من صراحی کن که من چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

چهره‌ام را جام و چشمانم را صراحی کن، چرا که من همچون شراب، جانم را بر جام تو می‌ریزم.

نکته ادبی: تشبیه جان به شراب که از صراحیِ چشم بر جامِ چهره می‌ریزد.

چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

من چون صراحی، جانم را بر جام تو نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: این بیت اوجِ فنایِ عاشق در معشوق است.

چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

من چون صراحی، جانم را بر جام تو نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: استعاره‌یِ کاملِ یک بزمِ عاشقانه.

چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

من چون صراحی، جانم را بر جام تو نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: تکرارِ «جام» و «صراحی» انسجامِ تصویری را حفظ کرده است.

چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

من چون صراحی، جانم را بر جام تو نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: صراحیِ چشم، جان را به جامِ لب می‌ریزد.

چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

من چون صراحی، جانم را بر جام تو نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: فشاندن در اینجا به معنای ریختنِ جان به عنوانِ باده است.

چون صراحی بر سر جام تو جان خواهم فشاند

من چون صراحی، جانم را بر جام تو نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: تشبیه جان به باده بسیار پرکاربرد است.

رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی

چهره‌ات را درهم کشیده و ترش‌رویی می‌کنی تا شیرینیِ مرا به شکر تبدیل کنی (با من بازی می‌کنی).

نکته ادبی: «رخ ترش داشتن» کنایه از اخم کردن یا بی‌اعتنایی است.

رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی

چهره‌ات را درهم کشیده و ترش‌رویی می‌کنی تا شیرینیِ مرا به شکر تبدیل کنی.

نکته ادبی: ترش در مقابلِ شیرین (شکر) تضادِ زیبایی ایجاد کرده است.

رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی

چهره‌ات را درهم کشیده و ترش‌رویی می‌کنی تا شیرینیِ مرا به شکر تبدیل کنی.

نکته ادبی: شیرینِ روان به معنای جانِ شیرین است.

رخ ترش داری که خوبم شکر شیرین کنی چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

چون تو ترش‌رویی می‌کنی، من جانِ شیرینم را بر تو خواهم فشاند.

نکته ادبی: در پاسخ به ترش‌رویی، عاشق با شیرینیِ جان پاسخ می‌دهد.

چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

هنگامی که تو اخم می‌کنی، من جانِ شیرین خود را نثار تو می‌کنم.

نکته ادبی: «شیرین روان» یعنی جانِ شیرین.

چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

هنگامی که تو اخم می‌کنی، من جانِ شیرین خود را نثار تو می‌کنم.

نکته ادبی: تضادِ رفتاریِ عاشق و معشوق.

چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

هنگامی که تو اخم می‌کنی، من جانِ شیرین خود را نثار تو می‌کنم.

نکته ادبی: واکنشِ ایثارگرانه در برابرِ بی‌مهری.

چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

هنگامی که تو اخم می‌کنی، من جانِ شیرین خود را نثار تو می‌کنم.

نکته ادبی: استفاده از «شیرین» برای توصیف جان.

چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

هنگامی که تو اخم می‌کنی، من جانِ شیرین خود را نثار تو می‌کنم.

نکته ادبی: پایداری بر عشق در همه احوال.

چون ترش باشی به تو شیرین روان خواهم فشاند

هنگامی که تو اخم می‌کنی، من جانِ شیرین خود را نثار تو می‌کنم.

نکته ادبی: فشاندنِ جان به عنوانِ پاسخی به ترش‌رویی.

بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من

ای معشوق، دست از این تندخویی و ترش‌رویی با آن لب‌های سرخ‌گون و فریبنده‌ات بردار، چرا که من...

نکته ادبی: سرکه فشاندن کنایه از بداخلاقی و ترش‌رویی است.

بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من

ای معشوق، دست از این تندخویی و ترش‌رویی با آن لب‌های سرخ‌گون و فریبنده‌ات بردار، چرا که من...

نکته ادبی: میگون به معنای شراب‌رنگ و استعاره از سرخی و زیبایی لب است.

بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من

ای معشوق، دست از این تندخویی و ترش‌رویی با آن لب‌های سرخ‌گون و فریبنده‌ات بردار، چرا که من...

نکته ادبی: تکرارِ این مصرع در ابتدای ابیات، تاکید بر استیصال عاشق در برابرِ تغییرِ رفتارِ معشوق است.

بس کن از سرکه فشاندن زان لب میگون که من دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

من آن‌چنان دلبسته‌ام که بر آن لب‌های فریبنده که با من ترش‌رویی می‌کنند، جان و دل خود را نثار خواهم کرد.

نکته ادبی: فشاندنِ دل بر لبِ معشوق کنایه از نهایتِ فداکاری و نثارِ وجود است.

دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

من با تمام وجود، قلب خود را به پای آن لب‌های میگون که از سر بی‌مهری تلخی می‌کنند، می‌افشانم.

نکته ادبی: تکرارِ فعل فشاندن در دو معنای ظاهری (سرکه) و استعاری (دل) به نوعی تضادِ معناییِ هنرمندانه ایجاد کرده است.

دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

اصرار دارم که دلم را بر این لب‌های سرکش و میگون که بی‌مهری می‌ورزند، نثار کنم.

نکته ادبی: جمله کوتاه و کوبنده برای بیانِ تصمیمِ نهاییِ عاشق.

دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

من با همه توان، جان و دل در گروی همان لب‌های می‌گونِ تو می‌گذارم، حتی اگر از آن سرکه (تلخی) ببارد.

نکته ادبی: تداومِ فضایِ عاطفیِ بیت قبل.

دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

حتی با وجودِ تلخ‌کامیِ آن لب‌ها، من همچنان دلبستگیِ خود را به آن ثابت نگه می‌دارم.

نکته ادبی: نمودِ وفاداریِ افراطیِ عاشق.

دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

به پای آن لب‌های زیبا، با اینکه تلخیِ رفتار می‌بینم، باز هم دلم را تقدیم خواهم کرد.

نکته ادبی: استعاره از عشقِ یک‌سویه.

دل بر آن میگون لب سرکه فشان خواهم فشاند

دلم را بر لب‌های می‌گونِ تو که نشان از بی‌مهری دارد، نثار می‌کنم.

نکته ادبی: تأکید بر تضادِ میگون (زیبایی) و سرکه (تلخی).

دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم

دوستان و اطرافیان از من می‌خواهند که به دلیلِ رنجِ عشقِ تو، دست از دامنِ تو بکشم و پیوند را ببرم...

نکته ادبی: دامن درکشیدن کنایه از قطعِ رابطه و کناره‌گیری است.

دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم

دوستانم تمنا دارند که به خاطر سختی‌های راهِ عشقِ تو، از وصالِ تو صرف‌نظر کنم...

نکته ادبی: خطاب به دوستانِ ناصح که در ادبیات کلاسیک معمولاً مانعِ راهِ عشق‌اند.

دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم

یارانِ من بر این باورند که باید به عشقِ تو پشت کنم و از تو فاصله بگیرم...

نکته ادبی: تکرارِ این مضمون برای تأکید بر فشارِ محیطی بر عاشق.

دوستان خواهند کز عشق تو دامن درکشم من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

اما من بر آنم که به جای بریدن از تو، آستین بر دوستانِ ناصح بیفشانم و آنان را ترک کنم.

نکته ادبی: آستین فشاندن کنایه از طرد کردن و بی‌اعتنایی است.

من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

تصمیمِ من قطعی است که به خاطرِ وفاداری به عشقِ تو، از دوستانم روی برگردانم.

نکته ادبی: پایداری بر سرِ پیمانِ عشق.

من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

من چنان بر عشقِ تو استوارم که حاضرم پیوندِ دوستی با دیگران را فدای آن کنم.

نکته ادبی: تأکید بر اولویتِ معشوق بر جامعه.

من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

سختی‌های عشقِ تو برای من شیرین‌تر از نصیحتِ دوستان است، پس آنان را طرد می‌کنم.

نکته ادبی: عصیانِ عاشق در برابرِ عرفِ اجتماعی.

من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

من با آستین افشاندن بر دوستان، اعلام می‌کنم که تنها به تو وفادارم.

نکته ادبی: حرکتِ آستین فشاندن در اینجا نمادِ قطعِ امید از ناصحان است.

من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

در راهِ تو، آمادگیِ آن را دارم که حتی از دوستانِ خود نیز دست بشویم.

نکته ادبی: ایثارِ اجتماعی در راهِ عشق.

من برآنم کاستین بر دوستان خواهم فشاند

من تصمیم گرفته‌ام که بر همه دوستانِ ناصح، بی‌اعتنا باشم و تنها به تو بیندیشم.

نکته ادبی: تأکید بر انفرادِ عاشق.

بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان

در حالی که از جورِ آسمان و روزگار، در خاک افتاده و با سختی برمی‌خیزم...

نکته ادبی: اوفتان و خیزان، قیدِ حالت برای بیانِ رنجِ بی‌پایانِ عاشق.

بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان

من که از ظلمِ فلک بر خاک می‌افتم و دوباره برمی‌خیزم...

نکته ادبی: جورِ آسمان اشاره به باورهای کهن در بابِ تأثیرِ نحسِ ستارگان دارد.

بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان

در کشاکشِ بی‌عدالتی‌های زمانه که مرا به خاک مذلت کشانده است...

نکته ادبی: تظلم به معنای دادخواهی و شکایت از ظلم است.

بر سر خاک اوفتان خیزان ز جور آسمان از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

من دادخواهیِ خود را از این خاکِ تیره به سوی همان آسمانِ ستمگر خواهم برد.

نکته ادبی: تضادِ خاک (پستی و رنج) و آسمان (بلندی و ستم).

از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

با اینکه در خاک گرفتارِ جورِ آسمانم، شکایتِ خود را به همان آسمانِ بی‌مهر می‌برم.

نکته ادبی: تظلمِ خاک به آسمان کنایه از دادخواهیِ مظلوم در برابرِ ظالم است.

از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

از جورِ گردون به خاک افتاده‌ام، اما فریادِ دادخواهی‌ام تا آسمان می‌رود.

نکته ادبی: طنینِ صدایِ ستمدیده.

از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

شکایتِ این خاک‌نشینیِ پر از رنج را به گوشِ آسمان خواهم رساند.

نکته ادبی: تظلم‌خواهیِ عاشقانه.

از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

آسمان به من ستم کرد، من نیز دادخواهی‌ام را بر همان آسمان خواهم افشاند.

نکته ادبی: مقابله به مثلِ معنوی.

از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

از تیره بختیِ خود، شکایتی به آسمان می‌برم که مسببِ رنج‌های من است.

نکته ادبی: شکوه از سرنوشت.

از تظلم خاک هم بر آسمان خواهم فشاند

در اوجِ رنج، آسمان را به دادخواهی فرا می‌خوانم.

نکته ادبی: استیصالِ شاعر.

اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت

به گمانم انسانِ شایسته‌ای (اهلِ دلی) پیدا می‌شود، اما چون دیدم که مانندِ خاقانی کسی یافت نشد...

نکته ادبی: اهل در اینجا به معنایِ انسانِ با‌معرفت و شایسته است.

اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت

من تصور می‌کردم اهلِ دلی هست، اما دیدم که خاقانی هم چنین کسی را نیافت...

نکته ادبی: اشاره تلمیحی به خودِ شاعر (خاقانی).

اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت

جستجو کردم و چون دیدم خاقانی کسی را در خورِ ندانست...

نکته ادبی: تأکید بر نایابیِ گوهرِ حقیقت در میانِ مردم.

اهل گفتم هست چون دیدم که خاقانی نیافت عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

از این جستجویِ بیهوده پشیمان شدم و عذرخواهانه، خاکِ توبه را بر دهانِ خود خواهم ریخت (تا دیگر سخن نگویم).

نکته ادبی: خاک بر دهان فشاندن کنایه از پشیمانیِ شدید و سکوتِ ابدی است.

عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

چون دیدم کسی شایسته نیست، توبه می‌کنم و خاموشی پیشه می‌سازم.

نکته ادبی: توبه در اینجا به معنای دست شستن از جستجوی انسان‌های شایسته است.

عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

از جستجویِ اهلِ دل پشیمانم و توبه بر دهان می‌زنم.

نکته ادبی: توبه نمادِ شکست در جستجو.

عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

چون در میانِ مردم کسی را نیافتم، لب به توبه می‌دوزم.

نکته ادبی: نمادگراییِ خاک به عنوانِ مهرِ سکوت.

عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

با ریختنِ خاکِ توبه بر دهان، از سخن گفتنِ بیهوده باز می‌ایستم.

نکته ادبی: توبه به مثابهِ تنبیه.

عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

از نایابیِ اهلِ دل، توبه می‌کنم و خاموش می‌مانم.

نکته ادبی: پایانِ ناامیدانه.

عذر خواهان خاک توبه بر دهان خواهم فشاند

چون خاقانی کسی را شایسته ندید، من نیز عذرخواهان توبه می‌کنم.

نکته ادبی: همسانیِ سرنوشتِ شاعر با اسلافِ خود.