آی واژه - خاقانی - دیوان اشعار - غزلیات

دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد

وقتی قلب من گرفتارِ پیچ‌ و خمِ موهای تو شد، دیگر از منِ عاشق چه انتظاری داری که بنویسم؟ همه چیز تمام شده است.

نکته ادبی: زلف در اینجا استعاره از پیچیدگی‌های جمال الهی است.

دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد

وقتی قلب من گرفتارِ پیچ‌ و خمِ موهای تو شد، دیگر از منِ عاشق چه انتظاری داری که بنویسم؟

نکته ادبی: تکرارِ بیت بر تأکیدِ ناتوانیِ قلم در بیانِ عشق دلالت دارد.

دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد

وقتی قلب من گرفتارِ پیچ‌ و خمِ موهای تو شد، دیگر از منِ عاشق چه انتظاری داری که بنویسم؟

نکته ادبی: استفاده از پرسش انکاری برای نشان‌دادن عجزِ شاعر.

دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد دل بستهٔ زلف تو شد از من چه نویسد

وقتی قلب من گرفتارِ پیچ‌ و خمِ موهای تو شد، دیگر از منِ عاشق چه انتظاری داری که بنویسم؟

نکته ادبی: تکرار متواتر نشان‌دهنده غرق‌شدگیِ ذهنی است.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟ وقتی در اصلِ کمال هستی، نوشتن بیهوده است.

نکته ادبی: فردوس نماد مقامِ قرب و وصالِ الهی است.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: ساکن شدن جان در فردوس کنایه از آرامش ابدی است.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: فردوس در اینجا استعاره از حضورِ معشوق است.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: پرسش انکاری است و بر بی‌نیازیِ جانِ واصل تأکید دارد.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: در اینجا فردوس را نباید به معنای ظاهری بهشت تصور کرد.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: تکرار برای تثبیتِ معنای بیگانگی از جهانِ فانی است.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: جان در اینجا مرکزِ تجلیِ الهی است.

جان ساکن فردوس شد از من چه نویسد

جانِ من که در بهشتِ دیدارِ تو ساکن شده است، دیگر چه نیازی به نوشتن دارد؟

نکته ادبی: ساکن بودن جان استعاره از فنا در محبوب است.

جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند

جانی که تو را یافته و به حقیقتِ تو رسیده باشد، دیگر چگونه می‌تواند در بندِ تن و قالبِ خاکی باقی بماند؟

نکته ادبی: قالب استعاره از جسم و تنِ مادی است که زندانِ روح است.

جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند

جانی که تو را یافته و به حقیقتِ تو رسیده باشد، دیگر چگونه می‌تواند در بندِ تن باقی بماند؟

نکته ادبی: یافتن در اینجا به معنای شهودِ عرفانی است.

جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند

جانی که تو را یافته و به حقیقتِ تو رسیده باشد، دیگر چگونه می‌تواند در بندِ تن باقی بماند؟

نکته ادبی: نشستن در قالب کنایه از حبسِ روح در جسم است.

جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند جانی که تو را یافت به قالب چه نشیند

جانی که تو را یافته و به حقیقتِ تو رسیده باشد، دیگر چگونه می‌تواند در بندِ تن باقی بماند؟

نکته ادبی: این بیت بر تعالیِ روحِ واصل دلالت دارد.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا بنویسد یا سخن بگوید؟

نکته ادبی: مرغ استعاره از روحِ آدمی و نشیمن استعاره از تعلقاتِ دنیوی است.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: نشیمن استعاره از قفسِ تن است.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: رجوعِ مرغ به آشیان کنایه از بازگشت به اصلِ خویش است.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: از نشیمن نوشتن کنایه از تعلق به عالمِ ماده است.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: تو در اینجا معشوقِ ازلی است.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: شاعر از نمادِ پرنده برای بیانِ سبک‌باریِ روح استفاده کرده است.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: تأکید بر بی‌ارزش بودنِ دنیای مادی.

مرغی که تو را شد ز نشیمن چه نویسد

مرغی که آشیان و جایگاهِ واقعی‌اش تو هستی، دیگر چه نیازی دارد که از نشیمنِ تنگِ دنیا سخن بگوید؟

نکته ادبی: ترکیبِ مرغ و نشیمن از تصاویرِ کلاسیکِ عرفانی است.

سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه

سرمایه و هستیِ من تویی. وقتی تو را دارم، دیگر دل و دین برایم چه ارزشی دارد؟ همه چیز در وجودِ تو حل شده است.

نکته ادبی: سرمایه در اینجا کنایه از ارزشِ وجودی است.

سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه

سرمایه و هستیِ من تویی. وقتی تو را دارم، دیگر دل و دین برایم چه ارزشی دارد؟

نکته ادبی: دل و دین در اینجا نمادِ تعلقاتِ شخصی و باورهایِ محدود است.

سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه

سرمایه و هستیِ من تویی. وقتی تو را دارم، دیگر دل و دین برایم چه ارزشی دارد؟

نکته ادبی: چون تو شدی کنایه از رسیدن به مقامِ وصال است.

سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه سرمایه توئی، چون تو شدی، دل که و دین چه

سرمایه و هستیِ من تویی. وقتی تو را دارم، دیگر دل و دین برایم چه ارزشی دارد؟

نکته ادبی: تضاد میانِ سرمایه حقیقی و داشته‌های دنیوی.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه (روزن) دنیا چه می‌تواند ببیند یا بنویسد؟

نکته ادبی: روزن نمادِ محدودیتِ حواسِ پنج‌گانه در ادراکِ حقایق است.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: روز در اینجا کنایه از اشراقِ الهی است.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: بشد در اینجا به معنای آمدن و طلوع کردن است.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: دیده از روزن نوشتن کنایه از تماشایِ ناقصِ جهانِ مادی است.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: تفاوتِ رؤیتِ ظاهری و شهودِ باطنی.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: تصویری از ناتوانیِ ابزارهایِ مادی در برابرِ نورِ مطلق.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: استعاره‌سازیِ نور برای دانشِ عرفانی.

چون روز بشد دیده ز روزن چه نویسد

چون خورشیدِ حقیقت طلوع کرد، چشمِ ظاهر‌بین دیگر از دریچه دنیا چه می‌تواند ببیند؟

نکته ادبی: انتقاد از محدودیت‌هایِ شناختیِ بشر.

آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد

آن قلبی که بعد از تجربه وصالِ تو، همچنان در قیدِ خویشتن یا تعلقات باقی بماند، اصلاً چه حقیقتی دارد؟

نکته ادبی: پرسش برای ابرازِ حیرت و نفیِ اعتبارِ باقی‌مانده‌های ذهنی.

آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد

آن قلبی که بعد از تجربه وصالِ تو، همچنان باقی بماند، اصلاً چه حقیقتی دارد؟

نکته ادبی: وصلِ تو کنایه از محو شدنِ خویشتن در دوست است.

آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد

آن قلبی که بعد از تجربه وصالِ تو، همچنان باقی بماند، اصلاً چه حقیقتی دارد؟

نکته ادبی: تأکید بر لزومِ فنایِ کامل.

آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد آن دل که بماند از تو و وصل تو چه باشد

آن قلبی که بعد از تجربه وصالِ تو، همچنان باقی بماند، اصلاً چه حقیقتی دارد؟

نکته ادبی: قلب در اینجا مرکزِ احساساتِ فانی است.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن ساغر چه می‌توان نوشت؟ ظرفیتِ محدود از بین رفته است.

نکته ادبی: ساغر نمادِ جسم یا قالبِ انسانی است که باید بشکند تا حقیقت آزاد شود.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: میِ روشن استعاره از تجلیاتِ الهی است.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: شکستنِ ساغر کنایه از مرگِ اختیاری یا فناست.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: شکستن ساغر استعاره از رهایی از قیدِ کثرت است.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: می روشن کنایه از حقیقتِ بی‌آلایش است.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: مفهومِ شکستن ساغر در ادبیاتِ عرفانی، رسیدن به حقیقتِ پنهان است.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: نوشتن در اینجا به معنای ثبتِ توصیفاتِ مادی است.

ساغر که شکست از می روشن چه نویسد

وقتی ساغرِ وجود شکست و میِ نابِ حقیقت جاری شد، دیگر از آن چه می‌توان نوشت؟

نکته ادبی: ساغر نمادِ ابزارِ ادراکِ حسی است.

پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه

من توانِ آن را ندارم که حجمِ عظیمِ اندوهم را با نَفَسِ محدودِ بشری‌ام اندازه‌گیری کنم؛ این غم بی‌کران است.

نکته ادبی: خرمنِ اندوه استعاره‌ای از حجمِ بالای درد و رنجِ دوری است.

پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه

من توانِ آن را ندارم که حجمِ عظیمِ اندوهم را با نَفَسِ محدودِ بشری‌ام اندازه‌گیری کنم؛ این غم بی‌کران است.

نکته ادبی: پیمودنِ خرمن با نفس کنایه از تلاش برای وصفِ غیرقابلِ وصف است.

پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه

توان آن را ندارم که این توده عظیم اندوه را با نفسم اندازه بگیرم.

نکته ادبی: پیمودن در اینجا به معنای اندازه گرفتن و سنجیدن است.

پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه پیمود نیارم به نفس خرمن اندوه

توان آن را ندارم که این توده عظیم اندوه را با نفسم اندازه بگیرم.

نکته ادبی: خرمن اندوه استعاره‌ای از حجم بسیار زیاد غم است.

با داغ تو پیمانه ز خرمن چه نویسد