رباعیات

حافظ

رباعی شمارهٔ ۳۶

حافظ
ای سایهٔ سنبلت سمن پرورده یاقوت لبت در عدن پرورده
همچون لب خود مدام جان می پرور زان راح که روحیست به تن پرورده

مفهوم و تفسیر

هوش مصنوعی

مفهوم و پیام کلی

این ابیات در ستایش زیبایی دلبر و تاثیر حیات‌بخش او سروده شده است. شاعر با بهره‌گیری از تصویرسازی‌های دقیق، ویژگی‌های ظاهری معشوق را به عناصر طبیعت و گوهرهای گران‌بها مانند سنبل، سمن، یاقوت و عدن پیوند می‌زند تا شکوه و ارزش وجودی او را به نمایش بگذارد.

در بخش دوم، نگاه شاعر از توصیف ظاهری به توصیف کارکرد روحانی معشوق تغییر می‌یابد. او معشوق را منبعی از شادی و حیات معرفی می‌کند که همچون روح در کالبد جان آدمی جاری است و آدمی را به سوی کمال و زندگی دوباره سوق می‌دهد.

معنی و تفسیر

ای سایهٔ سنبلت سمن پرورده یاقوت لبت در عدن پرورده

ای کسی که سایه گیسوان سیاه و پرپیچ و تابت، پوست صورتت را که مانند گل یاس سپید و لطیف است، پرورش داده و زیباتر کرده است.

نکته ادبی: سنبل استعاره از گیسوی سیاه و سمن استعاره از چهره سفید و لطیف است.

همچون لب خود مدام جان می پرور زان راح که روحیست به تن پرورده

لب‌های سرخ و ارزشمند تو که مانند یاقوت می‌درخشد، گویی در معدن‌های گران‌بهای شهر عدن رشد یافته و پرورده شده است.

نکته ادبی: یاقوت استعاره از لب سرخ است و عدن اشاره به خاستگاه جواهرات کمیاب دارد که بر ارزش لب می‌افزاید.

آرایه‌های ادبی

استعاره سایه سنبل

تشبیه گیسوی سیاه و پیچ‌خورده به گل سنبل که به دلیل سیاهی و پیچیدگی شباهت ظاهری دارد.

استعاره یاقوت لب

تشبیه لب‌های سرخ و درخشان به سنگ یاقوت که نشان‌دهنده ارزش و رنگ زیباست.

تلمیح عدن

اشاره به مکانی تاریخی یا افسانه‌ای که خاستگاه گوهرهای گران‌بهاست تا نشان دهد لب‌های معشوق بی‌نظیر است.