رباعیات

حافظ

رباعی شمارهٔ ۳۲

حافظ
چون باده ز غم چه بایدت جوشیدن با لشگر غم چه بایدت کوشیدن
سبز است لبت ساغر از او دور مدار می بر لب سبزه خوش بود نوشیدن

مفهوم و تفسیر

هوش مصنوعی

مفهوم و پیام کلی

این اثر سرشار از دعوت به رهایی از بند غم‌های بیهوده و گذرای دنیوی است. شاعر با زبانی صمیمانه و لحنی حاکی از حکمتِ خوش‌باشی، مخاطب را به پرهیز از مبارزه‌ای بی‌ثمر در برابر ناملایمات روزگار فرا می‌خواند و او را به آرامش دعوت می‌کند.

در بخش دوم، فضای شعر به سوی لذت‌جویی شاعرانه و ستایش زیبایی و شادمانی تغییر می‌یابد. شاعر با پیوند زدنِ زیباییِ لبانِ یار با طبیعتِ سرسبز، لحظه‌ای ناب از سرخوشی و نوشیدن را ترسیم می‌کند تا به خواننده یادآوری کند که جهان، فرصتی برای درنگ و کامروایی است.

معنی و تفسیر

چون باده ز غم چه بایدت جوشیدن با لشگر غم چه بایدت کوشیدن

چرا باید همانند شراب در خمره از اندوه به جوش و خروش بیایی؟ در برابر سپاهِ گرانِ غم و غصه، چه لزومی دارد که بیهوده مبارزه کنی و خود را رنجور سازی؟

نکته ادبی: استفاده از جوشیدن برای شراب، استعاره‌ای از ناآرامی و بیقراری انسان غمگین است و لشگر غم، اضافه استعاری برای نشان دادن هجومِ ناگهانی و قدرتمندِ اندوه است.

سبز است لبت ساغر از او دور مدار می بر لب سبزه خوش بود نوشیدن

لب‌های تو از طراوت و سرسبزی مانند چمنزار است؛ پس جام شراب را از آن دریغ مکن، چرا که نوشیدن شراب در کنار سبزه و چمن (یا بر لبان تو که چون سبزه دلنشین است) بسیار گوارا و لذت‌بخش است.

نکته ادبی: واژه سبزه در این بیت استعاره‌ای لطیف برای زیبایی و تازگی لبان یار است و با سنتِ بزم و طبیعت‌گرایی در ادبیات غنایی پیوند دارد.

آرایه‌های ادبی

تشبیه چون باده

تشبیه اضطراب و تلاطمِ درونِ انسانِ غمگین به جوشیدنِ شراب.

اضافه استعاری لشگر غم

نسبت دادنِ ویژگیِ سپاهِ مهاجم به غم، جهتِ نشان دادن قدرتِ ویرانگرِ اندوه و بیهودگیِ جنگیدن با آن.

ایهام و تناسب سبزه

استفاده از واژه سبزه برای اشاره همزمان به گیاه و زیبایی و رنگِ لبان یار، که با فضای بزم‌آرایی هماهنگ است.