رباعیات

حافظ

رباعی شمارهٔ ۱۹

حافظ
خوبان جهان صید توان کرد به زر خوش خوش بر از ایشان بتوان خورد به زر
نرگس که کله دار جهان است ببین کاو نیز چگونه سر درآورد به زر

مفهوم و تفسیر

هوش مصنوعی

مفهوم و پیام کلی

این ابیات با نگاهی واقع‌گرایانه و نقادانه به قدرت نفوذ ثروت در روابط انسانی و حتی جلوه‌های طبیعت می‌پردازد. شاعر معتقد است که زر و ثروت، عاملی تعیین‌کننده در تسخیر دل‌ها و بهره‌مندی از زیبایی‌هاست.

در واقع این اشعار بیانگر آن است که هیچ چیز در جهان، حتی زیباترین و مغرورترین جلوه‌ها، از تأثیر و جادوی ثروت در امان نیست و همگان در برابر آن سر تسلیم فرود می‌آورند.

معنی و تفسیر

خوبان جهان صید توان کرد به زر خوش خوش بر از ایشان بتوان خورد به زر

می‌توان زیبارویان و دلبران عالم را با ثروت شیفته و رام خود کرد و با مدد گرفتن از آن، به آسانی و خوشی از ثمره همنشینی و الطاف آنان بهره‌مند شد.

نکته ادبی: واژه "صید" در اینجا استعاره از به چنگ آوردن دل و توجه معشوق است و "زر" نمادی از ثروت و دارایی دنیوی است.

نرگس که کله دار جهان است ببین کاو نیز چگونه سر درآورد به زر

گل نرگس را که با تاج خود، فرمانروای عالم است تماشا کن که چگونه در برابر زر (طلا یا مرکز زرد رنگ گل) سر تعظیم و تسلیم فرود می‌آورد.

نکته ادبی: نرگس در ادبیات فارسی نماد چشم زیبارویان است و در اینجا با تشخیص و استعاره، به فرمانروایی تشبیه شده است؛ همچنین "زر" ایهامی میان ثروت و رنگ زرد میان گل دارد.

آرایه‌های ادبی

کنایه صید توان کرد

اشاره به به دست آوردن دل و توجه معشوق با استفاده از ثروت.

ایهام زر

اشاره همزمان به ثروت و طلا، و همچنین رنگ زرد مرکز گل نرگس.

تشخیص و استعاره نرگس که کله دار جهان است

نسبت دادن ویژگی‌های انسانی (فرمانروایی و تاج‌داری) به گل نرگس.