رباعیات

حافظ

رباعی شمارهٔ ۷

حافظ
هر روز دلم به زیر باری دگر است در دیدهٔ من ز هجر خاری دگر است
من جهد همی کنم قضا می گوید بیرون ز کفایت تو کاری دگراست

مفهوم و تفسیر

هوش مصنوعی

مفهوم و پیام کلی

این شعر روایت‌گرِ احوالِ انسانی است که در چنبره‌ی رنج‌های پی‌درپی و تقدیرِ گریزناپذیر گرفتار شده است. شاعر با زبانی صریح، تضادِ همیشگی میانِ تلاش‌های بی‌وقفه‌ی انسان و فرمانِ قضا و قدر را به تصویر می‌کشد.

در این فضا، دل بستن به توانِ فردی در برابرِ اراده‌ی هستی، امری بیهوده قلمداد می‌شود و شاعر در پیِ پذیرشِ این حقیقت است که گاهی، سرنوشت مسیری کاملاً متفاوت از آنچه ما می‌پنداریم، برایمان رقم می‌زند.

معنی و تفسیر

هر روز دلم به زیر باری دگر است در دیدهٔ من ز هجر خاری دگر است

هر روز غم و اندوه تازه‌ای بر قلبم سنگینی می‌کند و به سببِ دوری از محبوب، گویی خاری در چشمانم خلیده که مانع دیدنِ آرامش است.

نکته ادبی: بار در اینجا استعاره از رنج و غم است و خار در دیده کنایه از دردی جانکاه و مداوم که آسایش را از فرد سلب می‌کند.

من جهد همی کنم قضا می گوید بیرون ز کفایت تو کاری دگراست

من با تمام وجود برای تغییرِ شرایط تلاش می‌کنم، اما تقدیرِ الهی پاسخ می‌دهد که سرنوشتِ ما در دستانِ تو نیست و مقدراتِ جهان فراتر از تدبیر و توانِ توست.

نکته ادبی: جهد به معنای کوشش و کفایت در اینجا به معنای کاردانی و تدبیرِ فردی است؛ تضادِ میانِ اراده‌ی انسان و تقدیرِ محتوم، بن‌مایه‌ی اصلی این بیت است.

آرایه‌های ادبی

استعاره بار

اشاره به اندوه سنگینی که بر دل نشسته و تحمل آن دشوار است.

کنایه خار در دیده

نمادِ رنجی عمیق و مداوم که مانع از بهره‌مندی فرد از خوشی‌ها و آرامش می‌شود.

تضاد (طباق) جهد و قضا

تقابلِ میانِ کوششِ بی‌ثمرِ انسان و قدرتِ لایزالِ سرنوشت که بر تمام تدابیرِ بشری حاکم است.