قطعات

حافظ

قطعه شمارهٔ ۲۱

حافظ
سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت بادت اندر شهریاری برقرار و بر دوام
سال خرم فال نیکو مال وافر حال خوش اصل ثابت نسل باقی تخت عالی بخت رام

مفهوم و تفسیر

هوش مصنوعی

مفهوم و پیام کلی

این قطعه شعری در ستایش و تبریک است که در قالب دعایی صمیمانه، آرزوی بقا و پایداریِ هشت ویژگی بنیادین را برای یک حاکم یا شخصیت والامرتبه طلب می‌کند. فضای کلی شعر سرشار از امید، خیرخواهی و تمنای کمال برای مخاطب است.

شاعر در این ابیات با بهره‌گیری از موسیقیِ کلمات و تکرارِ آهنگین، کوشیده است تا تصویرِ کاملی از یک زندگیِ ایده‌آل و مقتدرانه را ترسیم کند که در آن سعادت دنیوی و اقتدار سیاسی به هم گره خورده‌اند.

معنی و تفسیر

سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت بادت اندر شهریاری برقرار و بر دوام

امید است که تمامی مواهب زندگی شما، شامل زمانِ خوش، فالِ نیک، ثروتِ فراوان، حالِ خوب، اصالتِ خانوادگی، فرزندانِ صالح، تختِ پادشاهی و بختِ بلند، در دورانِ سلطنتِ شما همواره برقرار و پایدار بماند.

نکته ادبی: ترکیب 'بادت' یک فعل دعایی (باد+ت) است که به معنای 'بر تو باد' به کار رفته و از ویژگی‌های کهنِ زبان فارسی در بیان دعا است.

سال خرم فال نیکو مال وافر حال خوش اصل ثابت نسل باقی تخت عالی بخت رام

باشد که سال‌های عمرتان خرم و شاد، فالِ شما نیکو، دارای ثروتِ بسیار، حالِ دلتان خوش، ریشه و اصلِ شما ثابت و استوار، نسل و خاندانِ شما ماندگار، تختِ سلطنتتان والا و بخت و اقبالِ شما رام و فرمان‌بردار باشد.

نکته ادبی: در این بیت، شاعر با صفت‌سازی برای اسم‌های بیت قبل (مانند: سالِ خرم، فالِ نیکو)، به تفسیر و تشریح دقیق‌ترِ آرزوهای خود پرداخته است.

آرایه‌های ادبی

مراعات نظیر سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت

جمع‌آوری هشت واژه که از نظر معنایی و ساختاری در حوزه‌ی مفاهیم خوشبختی و پادشاهی با یکدیگر هم‌نشین هستند.

سجع سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت

استفاده از واژه‌هایی که پایانِ یکسان (در اینجا 'ال' و 'ت') دارند، باعث ایجادِ ضرب‌آهنگِ موسیقایی و لذت‌بخش در گوش شنونده شده است.

تکرار واو عطف

تکرارِ حرف 'و' میان کلمات، نوعی پیوستگی و کثرتِ نعمت را در ذهنِ مخاطب تداعی می‌کند.