دیوان اشعار - غزلیات

میان کسی که تنها نام خدا را بر زبان می‌آورد با کسی که معرفت حقیقی به ذات الهی دارد، تفاوتی عظیم است؛ همان‌طور که میان مرتبه حیوانی و مقام والای انسانی تفاوت بسیار است.

میان یکتاپرست حقیقی و فرد مشرک هیچ قرابتی نیست؛ همان‌گونه که میان هستی مطلق (واجب‌الوجود) و موجودات وابسته به او (مکن) تفاوت ماهوی وجود دارد.

هرگز نمی‌توان فردِ پژوهشگر و صاحب‌نظر را با کسی که کورکورانه تقلید می‌کند برابر دانست؛ چرا که میان دانش و نادانی، فاصله‌ای عمیق برقرار است.

کسی که اهل مناجات و راز و نیاز با خداست، هرگز با یک فرد عیاش و بی‌بندوبار یکی نمی‌شود؛ چرا که حقیقتِ سیر و سلوکِ جسمانی با تعالی روحانی متفاوت است.

هر کسی را که در ظاهر گناهکار به نظر می‌رسد، آلوده‌دامن خطاب نکن؛ زیرا دامن‌های پاک و آلوده، در حقیقتِ باطن، تفاوت‌های بسیار دارند و ظاهرِ امر ملاک نیست.

در نسبت میان من، ابروی یار و محراب مسجد، تفاوت‌هاست؛ مسلمان با مسلمان متفاوت است (هر کسی که ادعای مسلمانی کند، به آن حقیقتِ والا نرسیده است).

من و میخانه، خضر و راه ظلمات؛ این‌ها با هم تفاوت دارند، زیرا شرابِ معرفتِ من، با آبِ حیاتِ افسانه‌ای خضر (که به دنبال بقای جسمانی بود) متفاوت است.

چرخش روزگار و تقدیر فلک را تنها یک رخداد دنیوی یا بیگانه‌وار (ترسا) مپندار، چرا که گردشِ ایام در دستان الهی، معنایی متفاوت از تعبیرهای زمینی دارد.

زلف یار را به گل سنبل تشبیه نکن؛ چرا که زیباییِ پریشان و درهم‌تنیده‌ی گیسوی او، با زیباییِ گل‌ها بسیار متفاوت و برتر است.

نام غنچه را نزد دهان او به زبان نیاور؛ زیرا خنده‌ی دهان او و شکوفایی غنچه، دو مقوله کاملاً متفاوت و قیاس‌ناپذیرند.

چه شباهتی می‌توان میان پادشاه ایران و خاقان (پادشاه چین) قائل شد؟ سلطان با سلطان تفاوت دارد و جایگاه هر کدام متفاوت است.

مظفرالدین‌شاهِ غازی، پادشاهی است که هیچ‌کس را یارای برابری با او نیست؛ همان‌گونه که فرشِ معمولی با قالیِ سلیمان قابل مقایسه نیست.

هرگز فروغ چهره‌ی او را با ماه مقایسه نکن؛ چرا که درخششِ خورشیدِ حقیقتِ وجود او، با نورِ ماه که عاریه‌ای است، تفاوت بسیاری دارد.