دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۴۹
فیض کاشانیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این دو بیت با زبانی انتقادی و طنزآمیز، به بیتأثیر بودن پند و اندرزهای واعظانی میپردازد که تنها به ظاهرِ کلام توجه دارند و از عمقِ اثرگذاری غافل ماندهاند.
شاعر با نگاهی خودکاوانه یا خطاب به دیگری، بیان میکند که انباشتن سخنان گرانبها و پندهای زیبا بدون آنکه به تغییرِ احوال مخاطب یا بیداری او از خوابِ غفلت منجر شود، جز اتلافِ عمر و ماندن در فضای خیالات و افسانهها دستاوردی ندارد.
معنای روان
ای فیض، تو پند و اندرزهای فراوانی بیان کردی.
نکته ادبی: تکرار فعل 'گفتی' برای تأکید بر کثرتِ سخن و ایجاد وزن است.
کلمات ارزشمندی همچون مرواریدهای گرانبها از دهان خود خارج ساختی.
نکته ادبی: واژه 'سُفتن' به معنای سوراخ کردن مروارید است و استعاره از سخنِ دقیق و سنجیده گفتن دارد.
آرایههای ادبی
سخنان حکیمانه و گرانسنگ به مروارید تشبیه شده است.
برای برجستهسازی بیتأثیری پندها بر غافلان به کار رفته است.
به جای تحسین واقعی، برای سرزنشِ واعظِ بیتأثیر و بیانِ بیفایده بودنِ سخنانش به کار رفته است.