دیوان اشعار - غزلیات
غزل شمارهٔ ۵۲۰
فیض کاشانیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات در نکوهش دروغگویی و ستایشِ راستگویی سروده شدهاند. شاعر با لحنی دلسوزانه و گاه پرسشگرانه، مخاطب را به صداقت در روابط فرا میخواند و از تناقض میانِ ظاهرِ موجه و کلامِ دروغین ابراز شگفتی میکند.
فضای کلیِ حاکم بر این سروده، فضایی اخلاقی و پندآموز است که در آن گوینده با تأکید بر ضرورت صراحت و یکرنگی در روابط انسانی، در پیِ زدودنِ کدورتها و ایجاد پیوندی مبتنی بر حقیقت است.
معنای روان
هرگز سخنِ دروغ بر زبان نیاور؛ زیرا که دروغ گفتن با دهانِ تو که شایسته سخنان زیباست، ناسازگار است و حیف است که از آن دهان، دروغ شنیده شود.
نکته ادبی: حیف بودن: تعبیری کنایی برای بیانِ ناپسندیِ یک عمل و ارزشمند بودنِ گوینده است.
همانطور که من با تو صادق و یکرنگ هستم، تو نیز با من راستگو باش تا هیچگونه دروغی در میانِ ما وجود نداشته باشد.
نکته ادبی: در میان: اصطلاحی برای اشاره به حائل یا فاصله میان دو نفر.
آن اشارهها و کنایههای دروغینِ تو برای نشان دادنِ نیتت کافی است و دیگر نیازی نیست که به دروغ سخنی بر زبان بیاوری.
نکته ادبی: اشارات دروغین: کنایه از رفتارهای دوپهلو و منافقانه که نیاز به بیان صریح ندارند.
نکتهای دقیق و ظریف را برای توجیهِ این رفتارِ تو میگویم، هرچند که دروغ از آن دهان بیرون بیاید.
نکته ادبی: نکته باریک: اصطلاحی برای اشاره به مطلبی دقیق، ظریف و تأملبرانگیز که نیاز به تأمل دارد.
سخنِ راست در شرایط دشوار ممکن است بشکند و تاب نیاورد، اما سخنِ دروغ در همان تنگناها بههم میریزد و بیاعتبار میشود.
نکته ادبی: تضاد میان شکستنِ راستی و درهمافتادنِ ناراستی برای نشان دادنِ سستیِ دروغ.
ای فیض، دیگر سخن را کوتاه کن؛ چرا که باور کردنی نیست از آن دهان، چنان حرف دروغی بیرون بیاید.
نکته ادبی: فیض: تخلص شاعر که در اینجا مخاطب قرار گرفته و نوعی واگویه درونی است.
اگر از کسی شنیدی که او دروغ گفته است، هرگز باور نکن؛ چرا که او کسی نیست که دروغ بر زبان آورد.
نکته ادبی: کی آرد: پرسش انکاری که در اینجا به معنایِ نفیِ مطلق است (هرگز نمیآورد).
آرایههای ادبی
تکرارِ عبارت 'حرف دروغ' در پایان تمامی ابیات که بر تأکید و نکوهشِ این عملِ ناپسند میافزاید.
نامِ شاعر در بیت ششم که برای خطاب به خود و پایانبندیِ کلام استفاده شده است.
استفاده از پرسش برای تأکید بر غیرممکن بودن یا باورنکردنی بودنِ وقوعِ دروغ از شخص مورد نظر.