دیوان اشعار - غزلیات

زمانی که وارد مسیر حق شدی، همچون مردانِ راه، شجاع و ثابت‌قدم باش و اگر جام عشق او را نوشیدی و مستِ حق شدی، در تمامِ احوالِ خویش، همان حالتِ مستی و بی‌خودی را حفظ کن و از آن بازنگرد.

اگر در سرت هوای رسیدن به معشوق (خداوند) را داری، باید از دلبستگی‌ها به خود و آشنایان دست بشویی و نسبت به تعلقاتِ دنیوی بیگانه و بی‌توجه باشی.

اگر می‌خواهی لذت واقعیِ مستیِ الهی را درک کنی، باید وجودِ خویش را همچون ظرفی (پیمانه‌ای) خالی از خودخواهی کنی تا شرابِ عشقِ حق در آن جای گیرد.

اگر می‌خواهی درهای سعادت و کمال بر رویت گشوده شود، باید خود را به منزله‌ی دندانه‌های کلید بسازی؛ یعنی همان‌گونه که کلید برای گشودنِ قفل، شکلی خاص می‌پذیرد، تو نیز باید به اقتضای عشق، تغییر کنی و تابعِ امرِ او باشی.

هنگامی که زلفِ معشوق (که کنایه از پیچیدگی‌های جمالِ الهی است) پریشان شد و دلی را اسیر کرد، تو همچون شانه‌ای باش که در میانِ آن زلف می‌آویزد و با آن درگیر می‌شود (یعنی تسلیمِ این سرگشتگی باش).

و اگر زلفِ معشوق برای عاشقان همچون زنجیرِ اسارت شد، تو از این اسارت نهراس، بلکه آن را با جان و دل بپذیر و در بندِ عشقِ او عاشق و دیوانه باش.

اگر او همچون گل زیبا و لطیف است، تو باید همچون بلبل باشی و با ناله و فغانِ عاشقانه از او ستایش کنی و اگر او به مانندِ شمع است، تو باید مانند پروانه باشی و بی‌محابا در گردِ او بسوزی.

اگر معشوق، غیر از جانِ تو را برگزید (یا اگر جانِ تو را نخواست)، باز هم مأیوس مشو؛ بلکه همچون ستونِ حنانه (تنه درختی که در هجرِ پیامبر ناله می‌کرد) از دردِ دوری بنال و فریاد سر بده.

تو در اصل قطره‌ای از اقیانوسِ بی‌کرانِ عالمِ معنا (لامکان) هستی، پس خود را حقیر مپندار و در درونِ این جسمِ مادی، همچون مرواریدی گران‌بها و اصیل باش.

سخن را کوتاه کن و گفتگو را رها ساز؛ ای کسی که هستی، دهانت را ببند و همچون کسی که چانه (قوتِ تکلمِ عقلانی) ندارد، در سکوت و مشاهده باقی بمان.