دیوان اشعار - غزلیات

از وجودِ حقیقی ما تنها نامی بر جای مانده است و در واقع، خداوند هم عاشق و هم معشوقِ خویش است. اگر در این میان از «من» و «ما» سخنی به میان می‌آید، آن هم در حقیقت جلوه‌ای از وجودِ اوست.

تمامِ موجوداتِ هستی دارای دو جنبه‌اند: یکی جنبه‌ی باطنی و ارزشمند که «مغز» نام دارد و دیگری جنبه‌ی ظاهری و کم‌ارزش که «پوست» است. حقیقتِ والای خداوند، همان مغز و اصلِ وجود است و صورت‌های مادی، پوسته‌ای بر آن حقیقت‌اند.

اگرچه ظاهرِ جهان آشکار و نمایان است، اما از جهتِ حقیقت، بی‌ارزش و «پشت‌پا»ست؛ و اگرچه معنا و حقیقتِ الهی پنهان است، اما در واقع همان «چهره‌ی» اصلی و اصلِ مطلب است.

حقیقتِ باطنیِ هر پدیده‌ای در جهان، ستایش و نیایشِ خداوند است. ظاهرِ آن پدیده مانند پرده‌ای بر آن حقیقت کشیده شده و رازِ آن معنا، همان ذاتِ خداوند است.

همه موجودات به زبانِ ذاتی و فطری خود، خداوند را تسبیح می‌گویند. این ستایش، ناشی از دستور و تکلیفِ شرعی نیست، بلکه جزئی از خوی و سرشتِ آن‌هاست که به صورتِ طبیعی انجام می‌دهند.

عارفان و حقیقت‌جویان، باطن‌بین هستند و به اصل و حقیقت توجه دارند، اما افراد نادان تنها به ظاهرِ اشیاء می‌نگرند و اسیرِ پوسته‌ی امور شده‌اند.

من در جایگاهی هستم که نه ادعایِ کمالِ عارفان را دارم و نه در زمره‌ی جاهلان قرار می‌گیرم. من تنها جوینده‌ی قطره‌ای از دریای حقیقت هستم و از آن دریایِ بی‌کران، سهمِ اندکی نصیبم شده است.

از آنجا که تواناییِ رسیدن به دریایِ بیکرانِ حقیقت را ندارم، به جویبارِ کوچکِ معرفت قانع شده‌ام و چون راهی به مجلسِ خاصِ اولیاء و عارفان ندارم، در گوشه‌ای به کنج‌نشینی مشغولم.

شاعر (فیض) را در باغِ حقیقت در حالِ گردش دیدم. از او پرسیدم که آیا به حقیقت دست یافتی؟ پاسخ داد که سهمِ من از آن، تنها استشمامِ بویِ خوشِ حقیقت بوده است و نه خودِ حقیقت.