دیوان اشعار - غزلیات

هنگامی که محبوب حقیقی، جلوه و جمال خود را آشکار می‌کند، من آن را با جان و دل پذیرا می‌شوم و شکرگزارش هستم؛ اما اگر به جای ذات خود، تسلی و آرامشی سطحی به من ارزانی دارد، آن آرامش را نمی‌خواهم.

دل عاشق در آتشِ جلوه الهی می‌سوزد و با هیچ مرهم یا آرامشِ دیگری سازگار نیست. اگر محبوب به جای خود، تسلی و آرامشی ببخشد، من آن را هم فدایِ خودِ تجلی و حضور او می‌کنم.

وقتی خداوند بر تو تجلی کند، تو را از «منِ» خودت تهی می‌کند؛ چرا که دلِ من، جایگاهِ یگانگی خداوند است و در خانه‌ای که متعلق به اوست، غیر از او را جای نمی‌دهم.

وقتی جمالِ عالم‌آرایِ خداوند آشکار است، چگونه می‌توان به آرامش‌های دنیوی دل خوش کرد؟ آرامش‌های معمولی باید فدایِ ناز و کرشمه‌یِ سلطانِ تجلی (خداوند) شوند.

تعجبی ندارد که عاقلِ دنیاپرست از این راه بازمانده، چون هنوز جمالِ حقیقت را ندیده است. تنها کسی که طعمِ عشقِ «لیلی» (حقیقت الهی) را چشیده باشد، می‌تواند «مجنون» (عارفِ شیدا) شود.

تنها کسی می‌تواند حقیقتِ او را مشاهده کند که سراپا جان و معنا شود؛ چرا که چشمِ ظاهری و حواسِ جسمانی توانایی دیدنِ زیباییِ بی‌زوالِ الهی را ندارد.

وقتی جلالِ الهی بر دل می‌تابد، جانِ انسان را می‌سوزاند و وقتی جمالِ او نمایان می‌شود، دل را نوازش می‌دهد؛ اگر این تعادل نبود، هیچ‌کس توانِ تحملِ نورِ جلالِ او را نداشت.

تا زمانی که انسان از دیگران چشم برنگیرد و به آرامش واقعی نرسد، جمالِ حق را نخواهد دید؛ کسی که مدام به خود و خواسته‌های خود می‌اندیشد، قادر به دیدنِ جمالِ پروردگار نیست.

اگر می‌خواهی به او برسی، از خواسته‌های دل عبور کن. خانه‌یِ مجلل و دارایی‌های فریبنده را رها کن و از هوایِ نفسانی دست بشوی.

جانِ آدمی تنها زمانی فربه و قوی می‌شود که جسمِ او بر اثر ریاضت لاغر شود. از خونِ دل خوردن (رنجِ کشیدن) است که نهالِ جانِ انسان رشد می‌کند.

اگر نعمتی می‌خواهی که اهلِ دل به آن می‌رسند، قلبت را از عشقِ دنیا پاک کن. لذت‌های دنیوی را رها کن، بلکه حتی از پاداشِ بهشت نیز به خاطرِ خودِ او چشم بپوش.

اگر دلت بهشت می‌خواهد، به دنبالِ کمالی باش که در آخرت نیز همراه تو باشد و نه کمالاتِ ظاهری و دنیوی که با مرگ از بین می‌روند.

اگر می‌خواهی عقلِ خود را از چنگالِ دیوِ نفس و اوهام برهانی، تا می‌توانی تصوراتِ خیال‌پردازانه و باطل را از سرِ خود بیرون کن.

دل را از غیرِ خدا خالی کن و جان را از هر چه غیر اوست بزدای؛ اسبابِ جاه و مالِ دنیا را مانند نانی بی‌ارزش که تاریخ‌گذشته است، رها کن.

ای فیض! تا زمانی که این صفاتِ عرفانی و حالاتِ قلبی را تجربه نکرده‌ای، از گفتن و ادعایِ آن خودداری کن؛ درباره‌یِ احوالِ درونی سخن مگو مگر اینکه آن را چشیده باشی.