دیوان اشعار - مثنویات
شمارهٔ ۵۲ - لف و نشر
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات تصویری مهیب و تکاندهنده از طغیان آب یا سیلابی سهمگین را ترسیم میکند که بدون هیچ توقفی، تمامی حریمهای انسانی و مراتب اجتماعی را در مینوردد.
شاعر با بهرهگیری از توصیف تدریجی و هولناکِ پیشروی آب، در واقع هشداری استعاری از زوال قدرت و فناپذیری داشتههای مادی و ظاهری انسان در برابر نیروهای طبیعی یا تقدیر محتوم ارائه میدهد.
معنای روان
آب از سطح کمر بالا آمد و به گلوگاه رسید و سرانجام تمامی وجود انسان را فرا گرفت؛ چنانکه هیچ اثری از تاج پادشاهی، لباسهای گرانبها و کمربندهای اشرافی باقی نماند و همه چیز در کام سیل فرو رفت.
نکته ادبی: تکرار واژههای «کمر»، «گلو» و «سر» در کنار «تاج» و «قبا»، آرایه «تدرج» را برای نشان دادن غلبه تدریجی و در عین حال فراگیر آب به تصویر کشیده است.
آرایههای ادبی
بهکارگیری سلسلهمراتبی از اندامهای بدن برای نشان دادن سرعت و عمق پیشروی سیلاب.
استفاده از نمادهای قدرت و ثروت برای نشان دادنِ ناتوانیِ جایگاه دنیوی در برابر قدرت ویرانگرِ طبیعت.