دیوان اشعار - مثنویات
شمارهٔ ۹ - محض به سخن شناسان حق خورده گیری را قایل است:
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
در این ابیات، شاعر بر اهمیتِ نقدِ آگاهانه و جایگاهِ صاحبنظران در قضاوتِ آثارِ هنری تأکید میورزد. او معتقد است که سخنِ حقیقتاً هنری، تنها در ترازوی نقدِ متخصصان ارزشِ سنجش دارد و هرگونه داوری از جانبِ کسانی که بدونِ دانش و بینشِ کافی و تنها از روی تقلید سخن میگویند، فاقدِ اعتبار است.
شاعر با صراحت اعلام میدارد که نقدِ تندِ یک فردِ خبره، برای او پذیرفتنیتر از تحسینِ توخالیِ فردِ ناآگاه است. در واقع، این دیدگاه نشاندهندهٔ سلامتِ نفس و عزتنفسِ هنرمندی است که حقیقت را بر خوشآمدِ دیگران ترجیح میدهد و خواهانِ داوریِ منصفانه است.
معنای روان
کسی که عیار و ارزش واقعی این اثر (گوهر) را میشناسد، اگر مرا سرزنش کند و به من بد بگوید، حق دارد و من آن را سزاوار خود میدانم.
نکته ادبی: واژه گوهر در اینجا استعاره از اثر هنری یا سخن است و درخور به معنای سزاوار و شایسته میباشد.
اما کسی که بدون آگاهی و از روی تقلید درباره این اثر نظر میدهد، حتی اگر مرا ستایش کند و به من آفرین بگوید، برایم هیچ ارزشی ندارد و به حرفش اعتنایی نمیکنم.
نکته ادبی: واژه ار مخفف اگر است و تقلید در این بافتار به معنای قضاوت بدون دانش و طوطیوار به کار رفته است.
آرایههای ادبی
اشاره به سخن یا اثر هنری که ارزشمند است.
تقابل میان دانش و ناآگاهی و تضادِ معناییِ میانِ سرزنشِ بجا و ستایشِ بیجا.