دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)

امیرخسرو دهلوی

گزیدهٔ غزل ۵۶۸

امیرخسرو دهلوی
ای ابر نیسانی مزن لاف از درغلتان خود کزبهر ایثار رهش در دیده دارم بیش ازین

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت سرشار از حس غرورِ عاشقانه و تمایزِ عمیق میانِ رنجِ والایِ انسانی و پدیده‌های طبیعی است. شاعر با لحنی خطاب‌آمیز و جسورانه، ابر نیسانی را که نمادِ بخشندگی و باران‌زایی است، به مبارزه می‌طلبد.

مضمونِ محوری این بیت، برتریِ اشکِ عاشق بر بارانِ بهاری است؛ از دیدگاه شاعر، اشکی که از سرِ عشق و ارادت در چشمِ عاشق حلقه زده، بسیار ارزشمندتر و فزون‌تر از قطراتِ بارانی است که ابر به زمین می‌بخشد.

معنای روان

ای ابر نیسانی مزن لاف از درغلتان خود کزبهر ایثار رهش در دیده دارم بیش ازین

ای ابر بهاری، به خاطر قطراتِ درخشانِ بارانت که مانند مروارید می‌غلتند، این‌قدر ادعا و فخرفروشی نکن؛ چرا که من برای فدا کردن و هدیه دادن در راهِ یار، بسیار بیشتر از باران‌های تو، اشک در چشمانم دارم.

نکته ادبی: در این بیت 'ابر نیسانی' استعاره از ابری است که در ماه نیسان می‌بارد و طبق باور قدما، قطره‌هایش تبدیل به مروارید می‌شود. واژه 'ایثار' به معنای فدا کردن و از خود گذشتن است و 'درّ غلتان' استعاره از قطرات باران است.

آرایه‌های ادبی

تشخیص ای ابر نیسانی مزن لاف

خطاب کردن ابر و نسبت دادن ویژگی انسانیِ لاف زنی و فخرفروشی به آن.

استعاره درّ غلتان

قطرات باران به مرواریدهای درخشان و غلتان تشبیه شده‌اند.

اغراق در دیده دارم بیش ازین

شاعر با مبالغه‌ای هنری، تعداد اشک‌های خود را از قطرات بارانِ یک ابر بیشتر دانسته تا شدتِ عشق و سوزِ دلش را نشان دهد.