دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۵۳۹
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت سرشار از ناامیدی و بدبینی شاعر نسبت به اخلاقیات و صفات نیکو در جامعه پیرامون خود است. او معتقد است که در دنیایی که قحطیِ فضیلت و جوانمردی بیداد میکند، انتظار داشتنِ نیکی از انسانهای فرومایه و نااهل، خود نشان از بیخردی و بیمروتی است.
فضا و لحن کلام حاکی از انزوای درونی شاعر و سرخوردگی او از تعامل با همنوعانی است که دیگر نشانهای از انسانیت و شرافت در آنان یافت نمیشود.
معنای روان
چشمداشتِ جوانمردی، مروت و صفات عالی انسانی از افرادی که بهرهای از انسانیت نبردهاند، خود رفتاری دور از خرد و انسانیت است؛ چرا که من در این جهانِ فانی، دیگر اثری از انسانهای حقیقی و دارای اصالت نمیبینم.
نکته ادبی: واژه «مردمی» در اینجا به معنای مروت و جوانمردی است و «نامردمی» به معنای دنائت و فرومایگی. تکرار این واژگان و تقابل آنها با یکدیگر، نوعی جناس اشتقاق و تضادِ معنایی ایجاد کرده که تأکید بر پوچی انتظارِ کمال از ناقص است.
آرایههای ادبی
به کارگیری واژگان همریشه برای تأکید بر تضاد موجود میان خصلتهای انسانی و نبودِ آنها.
تقابل میان دو مفهومِ نیکی و پلیدی برای نشان دادن محال بودنِ یافتنِ خیر از سرچشمه شر.