دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)

امیرخسرو دهلوی

گزیدهٔ غزل ۵۱۳

امیرخسرو دهلوی
گریست دیده بسی خون ز رشک حسرت ازانک شبی به کوی تو خاری خلید در پایم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت نمایانگر عمق رنج و حسرت عاشق در فضای عشق است که در آن حتی کوچک‌ترین آسیب جسمانی در حریم یار به دلیلی برای ابراز اندوهی بزرگ بدل می‌شود. شاعر با پیوند دادنِ رنجی فیزیکی و غمی درونی، فضایی از اشتیاق و ناله را ترسیم می‌کند که در آن گویی حتی فرو رفتن خار در پا، در کوی یار، ارزشی نمادین برای روایتِ غصه پیدا می‌کند.

معنای روان

گریست دیده بسی خون ز رشک حسرت ازانک شبی به کوی تو خاری خلید در پایم

چشمانم از شدت اندوه و غبطه بسیار خون گریست، زیرا یک شب در کوی و برزن تو، خاری در پایم فرو رفت.

نکته ادبی: رشک حسرت ترکیبی است از حسد و دریغ که نشان‌دهنده شدت اندوه است. واژه خلید از مصدر «خلیدن» و به معنای فرورفتن اجسام تیز است که در متون کهن به کرات به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

مبالغه گریست دیده بسی خون

اشاره به شدتِ غم و اندوهِ عاشق که فراتر از حدِ متعارف است و به صورت گریستن خون نمود پیدا کرده است.

کنایه خاری خلید در پایم

کنایه از رنج و مشقتی است که عاشق در راهِ رسیدن به معشوق یا در قلمروِ او متحمل می‌شود.