دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)

امیرخسرو دهلوی

گزیدهٔ غزل ۴۷۷

امیرخسرو دهلوی
ترک دنیا کنم ار سوی خودم راه دهی کو سر کوی تو تا من زجهان در گذرم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات، بیانگر عطش و اشتیاق شدید عاشق برای بریدن از تعلقات دنیوی و رسیدن به ساحت قرب الهی یا معشوق حقیقی است. شاعر در این قطعه، با لحنی التماس‌آمیز و مشتاقانه، شرطِ دست کشیدن از هستی و علایق دنیایی را، اذنِ ورود به حریم معشوق بیان می‌کند.

در واقع، این ابیات تصویرگر سفری روحانی است که در آن، جایگاه معشوق به عنوان تنها مقصد مطلوب تعریف می‌شود و تمامی امور دیگر در برابر آن بی‌اهمیت و فانی قلمداد می‌گردند.

معنای روان

ترک دنیا کنم ار سوی خودم راه دهی کو سر کوی تو تا من زجهان در گذرم

اگر اجازه دهی که به تو نزدیک شوم و راهی به سوی تو پیدا کنم، از تمام لذت‌ها و دلبستگی‌های دنیا چشم می‌پوشم. به من نشان بده که راه رسیدن به تو از کجا آغاز می‌شود تا بتوانم از این جهانِ ناپایدار رها شوم و به سمت تو گام بردارم.

نکته ادبی: واژه «ار» در مصراع نخست، شکل کهن و مخفف «اگر» است. همچنین «کوی» نمادی از منزلگاه و حریم امن معشوق در ادبیات عرفانی محسوب می‌شود.

آرایه‌های ادبی

استعاره سر کوی

اشاره به مسیر یا مأوای معشوق که به عنوان هدفی غایی و روحانی در نظر گرفته شده است.

تضاد دنیا و کوی تو

مقابله قرار دادن جهان مادی با فضای معنوی و قدسیِ معشوق برای نشان دادن برتری هدف عرفانی.