دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۴۷۲
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این دو بیت، گفتگویی عاشقانه و پرسش و پاسخی است که در آن، عاشق دلیلِ احوالِ آشفته و بیقراریِ قلبی خود را مستقیماً به محبوب نسبت میدهد. شاعر با هوشمندی، ابهامِ نهفته در عبارت «روی» را به بازی گرفته است.
در مصراع نخست، محبوب با نگاهی پرسشگرانه، علتِ دلباختگی و بیتابیِ عاشق را جویا میشود و در مصراع دوم، عاشق با تکیه بر استدلالِ عاطفی، پاسخ میدهد که تمامِ این دگرگونی و پریشانی، بازتابی از چهرهی جانبخشِ خودِ اوست. در واقع، محبوب هم علتِ این بیدلی است و هم تنها مخاطبِ عاشق.
معنای روان
تو از من پرسیدی که این بیقراری و دلبستگی را به خاطر چه کسی (یا چه چیزی) در دل داری؟
نکته ادبی: «بیدلی» در ادبیات کلاسیک به معنای عاشق بودن و از دست دادنِ اختیارِ دل است. «روی» در اینجا هم به معنای چهره است و هم در ترکیب «از رویِ»، به معنای دلیل و سبب به کار رفته است.
آرایههای ادبی
واژه «روی» در بیت اول به معنای صورت محبوب است و در ترکیبِ «از روی که»، به معنای سبب و دلیل است که این ایهام زیبایی کلام را دوچندان کرده است.
شاعر با طرح یک پرسش، به دنبال پاسخ نیست؛ بلکه میخواهد تأکید کند که غیر از محبوب، هیچکس دیگری عامل این حالِ او نیست.