دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۴۷۰
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به تقابل کنایهآمیز میان نام و سرنوشت میپردازد. شاعر با اشاره به پرندهای که نامش «زیرک» است اما در دام گرفتار شده، این حقیقت را یادآور میشود که حتی هوشمندی و درایت ظاهری نیز تضمینکننده امنیت در برابر آسیبهای روزگار نیست.
این حکایت، تصویرگر غفلتی است که میتواند زیرکترین افراد را نیز به بند بکشد و جایگاه خردِ ظاهری را در برابر تندباد حوادث به چالش میکشد.
معنای روان
آن پرندهای که نامش «زیرک» (هوشمند) بود، اکنون هر دو پایش در دام اسیر شده است.
نکته ادبی: واژه «زیرک» در اینجا افزون بر اینکه اسم خاصِ پرنده است، به معنای لغویاش (هوشمند) نیز اشاره دارد که تضادی کنایهآمیز با وضعیتِ اسارتِ پرنده ایجاد کرده است.
آرایههای ادبی
میان نام پرنده که دلالت بر هوشمندی دارد و سرنوشتِ او که اسارت در دام است، تضادی عمیق وجود دارد که ناتوانی خرد در برابر تقدیر را نشان میدهد.