دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۴۰۳
امیرخسرو دهلوی
سر پا بوس تو تنها نه دل راست
که مشتاق است جان ناتوان نیز
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت با بیانی عاشقانه و متواضعانه، شدتِ اشتیاقِ عاشق را به تصویر میکشد. شاعر تأکید میکند که این میل به خاکساری و اظهار ارادت، تنها به عواطف درونی (قلب) محدود نمیشود، بلکه تمامی ابعادِ هستی و جانِ ناتوان او را نیز در بر گرفته است و نشان از درگیریِ عمیق و تمامعیارِ روح با این عشق دارد.
معنای روان
سر پا بوس تو تنها نه دل راست
که مشتاق است جان ناتوان نیز
تمایل به بوسیدن خاکِ پایِ تو، فقط در دلِ من نیست؛ بلکه جانِ بیرمق و ناتوانِ من نیز بیقرار و مشتاقِ این امر است.
نکته ادبی: «سر» در اینجا به معنی میل، اراده و قصد است. ترکیب «پا بوس» کنایه از اوجِ فروتنی و ارادتِ قلبی است. واژهی «ناتوان» برای نشان دادنِ ضعفِ عاشق در برابرِ هجومِ عشق و شدتِ اشتیاق استفاده شده است.
آرایههای ادبی
کنایه
سر پا بوس
کنایه از تمایل به فروتنی و ابراز ارادتِ خالصانه در برابر معشوق.
مراعات نظیر
دل و جان
همنشینی این دو واژه برای تأکید بر تمامیتِ وجودی عاشق در مسیرِ عشقورزی.