دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۳۹۴
امیرخسرو دهلوی
خفته بهشت نرگست ور بگشاییش دمی
شهر تمام کو به کو پر ز بلا شود مگر
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به توصیف قدرت افسونگرانه چشمان معشوق میپردازد که در وضعیت آرام و خفته، گویی بهشتی نهفته در خود دارند. شاعر با بهرهگیری از اغراق، هشداری عاشقانه میدهد که گشودن این چشمان، نظمی فراتر از تحمل یک شهر را به آشوب و شیدایی میکشاند.
معنای روان
خفته بهشت نرگست ور بگشاییش دمی
شهر تمام کو به کو پر ز بلا شود مگر
چشمانت که همچون نرگسی خفته، بهشتی آرام را در خود جای دادهاند؛ اگر لحظهای آنها را بگشایی، بعید نیست که تمام شهر کوچه به کوچه دچار آشوب و بلای عشق شود.
نکته ادبی: واژه 'نرگس' در ادبیات کلاسیک استعاره از چشمان خمار و نیمهباز است و 'بهشت' برای تعظیم و ستایش زیبایی آن به کار رفته است.
آرایههای ادبی
استعاره
نرگس
اشاره به چشمان خمار و نیمهباز معشوق که به گل نرگس تشبیه شدهاند.
اغراق
شهر تمام کو به کو پر ز بلا شود
توصیفِ قدرتِ ویرانگرِ نگاهِ معشوق که میتواند آرامش کل شهر را برهم بزند.