دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۳۳۰
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بازتابدهنده یکی از درونمایههای پرتکرار در شعر کلاسیک فارسی است که در آن زیبایی بینظیر محبوب، با بیرحمی و سنگدلی پیوند خورده است. شاعر در این تصویرسازی، بیمهریِ معشوق را نه یک نقیصه، بلکه لازمهیِ قهریِ زیباییِ او میشمارد و آن را امری طبیعی جلوه میدهد.
فضا و لحن کلام، آمیخته به نوعی تسلیم در برابر سرنوشت و در عین حال ستایش زیبایی است. گویی عاشق از پیش میدانسته است که چنین چهرهپردازیِ آسمانی، با دلی نرم و مهربان همراه نخواهد بود.
معنای روان
چنانچه دل او همانند آهن سخت، سرد و نفوذناپذیر باشد نیز جای تعجب ندارد.
نکته ادبی: ترکیب «دل آهنین» تلمیحی به ناپایداری و بیوفایی معشوق در برابر رنج عاشق است که در ادبیات غنایی بسیار رواج دارد.
آرایههای ادبی
نماد سنگدلی، بیرحمی و عدم انعطاف محبوب در برابر نالههای عاشق.
اشاره به الگوی ادبی زیبارویان که در شعر کهن فارسی، غالباً با بیوفایی و دوری از عاشق توصیف میشدند.