دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۲۷۷
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بازتابدهندهی حالتی از تسلیمِ محض در برابر طوفانِ عشق یا تقدیر است که در آن، ابزارهایِ معمولِ انسانی یعنی عقل و شکیبایی، از یاریرسانی به انسان باز میمانند و او را در میدانِ حادثه تنها میگذارند.
شاعر بیان میکند که قلبی که از تعلقات دنیوی پاک و تهی (درویش) شده است، مقصد و مقصود تمامی بلاها و حوادث روزگار میشود و این رنجها نه از سرِ اتفاق، بلکه گویی به اقتضایِ همین جایگاهِ معنوی، نصیبِ او میگردد.
معنای روان
عقل و آرامش از نزد من رفتند و مرا تنها رها کردند؛ هر رنج و واقعهای که در مسیر زندگی رخ داد، گویی درست برای این قلبِ بیتکلف و درویشمنش من فرستاده شده بود.
نکته ادبی: عبارت «سر خویش گرفتن» کنایهای است به معنای رفتن و ترک کردن؛ همچنین «دل درویش» استعاره از قلبی است که از علایق دنیوی رسته است.
آرایههای ادبی
این ترکیب کنایه از ترک کردن، رها کردن و رفتن است که نشاندهنده از دست رفتنِ تسلط عقل و صبر بر انسان است.
شاعر به عقل و صبر، ویژگیِ انسانی (رفتن و ترک کردن) نسبت داده است که باعث پویایی و تصویرسازیِ بهترِ تنهاییِ عاشق شده است.
نمادی از قلبِ وارسته و تهیدست که به دلیلِ نداشتنِ دلبستگیهای مادی، پذیرای تمام بارِ غمها و تجربههای هستی است.