دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۲۵۵
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
شاعر در این بیت، قلبِ آدمی را کانونِ احساسات و تجربههای معنوی میداند. او معتقد است که جوهرهی انسانیت در گروِ تواناییِ فرد برای درکِ زیبایی و رنجِ ناشی از آن است؛ بنابراین، قلبی که از تأثیرپذیری در برابر نیکی و زیبایی بازمانده باشد، در واقع از مرتبهی حیات و شعور ساقط شده است.
این کلامِ نغز، انسان را به هوشیاری و دوری از قساوتِ قلب دعوت میکند و تأکید دارد که بیتفاوتی و سنگدلی، آدمی را از جوهرِ زیستن تهی میکند و او را به موجودی بیجان و بیفایده، همچون سنگی سرد در بدنه یک دیوار بدل میسازد.
معنای روان
قلبی که از دوری یا فراقِ زیبارویان و صاحبانِ صفاتِ نیک، دچار اندوه و تپشِ عشق نمیشود، آن را همچون سنگی بدان که در میانِ دیوار جای گرفته و فاقد هرگونه روح و احساس است.
نکته ادبی: واژه «نیکوان» در این بیت به معنای زیبارویان و نیکسیرتان است و «درد» استعاره از رنجِ شیرینِ عشق و همدلی است که نشاندهندهی زندهدلی آدمی است.
آرایههای ادبی
شاعر قلبِ بیاحساس را به سنگی در دیوار تشبیه کرده است تا نشان دهد چنین قلبی از حیات و پویایی تهی است.
کنایه از بیذوقی، سنگدلی و ناتوانی در عشقورزی و درکِ عواطفِ انسانی است.