دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)

امیرخسرو دهلوی

گزیدهٔ غزل ۲۳۴

امیرخسرو دهلوی
ای اجل آن قدری صبر کن امروز که من لذتی گیرم از آن زخم که بر جانم زد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت تصویرگر عشقی عمیق و شوریدگی است که در آن، رنجِ ناشی از جفای یار، نه مایه‌ی ملال، که دستمایه‌ی حظ و لذتِ روح عاشق است. شاعر با مخاطب قرار دادن مرگ، گویی از آن می‌خواهد که لحظه‌ای درنگ کند تا او بتواند در این ساحتِ رنج، که یادآورِ حضورِ معشوق است، غوطه‌ور شود و از زخمی که بر جان دارد، حلاوتِ وصالِ معنوی را بجوید.

معنای روان

ای اجل آن قدری صبر کن امروز که من لذتی گیرم از آن زخم که بر جانم زد

ای مرگ! اندکی در آمدن خویش تأمل کن و به سراغم نیا، چرا که می‌خواهم پیش از رفتن، طعم شیرینِ دردی را که معشوق بر جان من نشانده است، با تمام وجود بچشم و از آن حظ ببرم.

نکته ادبی: واژه اجل در اینجا به معنای مرگ یا وقتِ مقدر است که شاعر آن را مورد خطاب (ندا) قرار داده است. تقابل میان واژگان زخم (درد) و لذت، عمقِ پارادوکسیکالِ تجربه عشق را نمایان می‌کند.

آرایه‌های ادبی

تشخیص ای اجل

نسبت دادن ویژگیِ شنیدن و درک کردن به مرگ و مخاطب قرار دادن آن به عنوان یک موجود زنده.

متناقض‌نما لذتی گیرم از آن زخم

پیوند دادن دو مفهوم متضادِ لذت و زخم که نشان‌دهنده ارج نهادن عاشق به رنج‌های عشق است.