دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۲۱۷
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بیانگرِ نهایتِ اندوه و شیداییِ عاشق است. در این اثر، شاعر چشم خود را جایگاهِ حضورِ خیالِ یار میداند؛ اما هجومِ اشکهای بیپایان، این جایگاه را ویران کرده است.
نکتهی ظریف در این بیت، دعایِ خیرِ شاعر برایِ عمرِ معشوق است؛ گویی عاشق با وجودِ نابودی و رنجی که از هجران کشیده، همچنان سرشار از مهر است و به جایِ شکوه، برایِ معشوق آرزویِ بقا دارد.
معنای روان
چشمهای من که مأمن و جایگاهِ اندیشیدن به تو بود، در اثرِ سیلابِ اشکهایی که از دوریات سرازیر شد، ویران گشت. با این حال، عمرت طولانی باد؛ زیرا عشقِ تو آنچنان در من نفوذ کرد که چشمهایم را به نیستی کشاند.
نکته ادبی: در این بیت، واژهی «خانه» استعاره از چشم است و «آب» کنایه از اشک. همچنین، ترکیب «خیل خیال» اشاره به کثرتِ یادِ یار در ذهنِ عاشق دارد.
آرایههای ادبی
به معنای نابود شدن و از بین رفتن است و در اینجا کنایه از غرق شدن چشم در سیل اشک است.
چشم به خانهای تشبیه شده که خیالِ یار در آن ساکن بوده است.
ارتباط معنایی میان اجزای یک ساختمان که با آب دچار تخریب میشود.