دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)

امیرخسرو دهلوی

گزیدهٔ غزل ۲۰۵

امیرخسرو دهلوی
بتم چو روی سوی خانهٔ کتاب آرد زخلق اگر نکند رخ نهان که تاب آرد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت تصویری از جمال بی‌همتای محبوب را ترسیم می‌کند که چنان تابان و خیره‌کننده است که طاقتِ دیدن آن برای آدمی ناممکن است. شاعر با قرار دادن محبوب در محیطی چون کتابخانه، بر آن است تا نشان دهد که حتی در محیطی که انتظار آرامش و سکون می‌رود، جلوه جمال یار آشوبی به پا می‌کند که تاب و توان را از همگان می‌ستاند.

معنای روان

بتم چو روی سوی خانهٔ کتاب آرد زخلق اگر نکند رخ نهان که تاب آرد

وقتی محبوبِ زیباروی من به سمت کتابخانه می‌آید، اگر چهره‌اش را از مردم پنهان نکند، چه کسی توان و طاقتِ تحملِ شکوه و زیباییِ او را خواهد داشت؟

نکته ادبی: واژه «بت» استعاره از محبوب است که به دلیل زیباییِ خیره‌کننده و گاه بی‌رحمی‌اش به بت تشبیه شده است. «تاب آوردن» در اینجا به معنای تحملِ سنگینی و شدتِ زیبایی است.

آرایه‌های ادبی

استعاره بت

تشبیه معشوق به بت به دلیل زیباییِ خیره‌کننده و پرستیدنی بودن او.

کنایه تاب آوردن

کنایه از تحمل کردنِ جلوه و جمالِ بسیار و توانِ رویارویی با آن.