دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۶۶
امیرخسرو دهلوی
بلای مردم اهل نظر بود چشمش
بناز اگر بدر آید ز مکتب آن محبوب
درک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت بر تأثیر عمیق و ویرانگرِ نگاه معشوق بر دلهای صاحبانِ بصیرت تأکید دارد، نگاهی که چون بلایی شیرین، آرامش را از آنها میستاند.
همچنین شاعر ظهورِ غیرمنتظرهی معشوق از مکتب را فرصتی میداند که باید آن را غنیمت شمرد و به داشتنِ چنان زیباییِ نابی به خود بالید.
معنای روان
بلای مردم اهل نظر بود چشمش
بناز اگر بدر آید ز مکتب آن محبوب
چشمانِ آن محبوب، برای عارفان و اهلِ بصیرت، همچون بلایی شیرین و ویرانگر است؛ پس اگر چنین دلبری از مکتب و خلوتِ خویش بیرون آمد، به داشتنِ اینچنین زیباییِ بیمانندی بر خود ببال.
نکته ادبی: واژه «بلا» در این سیاق به معنای گرفتاریِ ناشی از عشق است. «مکتب» در ادبیات کلاسیک معمولاً جایگاهی برای دیدارهای پنهانی و کوتاهمدتِ معشوق است.
آرایههای ادبی
استعاره
بلا
تشبیه نگاه معشوق به بلایی که جان و دلِ صاحبانِ خرد را به آشوب میکشد.
کنایه
اهل نظر
اشاره به عارفان و خردمندانی که از ظواهر میگذرند و به عمقِ زیبایی پی میبرند.