دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)

امیرخسرو دهلوی

گزیدهٔ غزل ۵۱

امیرخسرو دهلوی
ای طبیب از ما گذر درمان درد مام جوی تاکند جانان ما از لطف خود درمان ما

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این بیت به فضای عرفانی و عاشقانه تعلق دارد؛ جایی که سالکِ طریق عشق، به جای تکیه بر اسباب و علل ظاهری، چشم امید به عنایتِ مستقیم محبوبِ ازلی دوخته است. در این دیدگاه، رنجِ هجران خود نوعی کمال است و درمانِ آن تنها به دستِ معشوق میسر است، نه درمانگرانِ دنیوی.

شاعر با زبانی صریح، از تمامیِ راه‌های غیرِ الهی برای تسکینِ خاطرِ خویش تبری می‌جوید و معتقد است هرگونه تلاشِ بیرونی برای مداوای دردِ دل، مانعی بر سرِ راهِ تجلیِ لطفِ جانان است.

معنای روان

ای طبیب از ما گذر درمان درد مام جوی تاکند جانان ما از لطف خود درمان ما

ای پزشک و درمانگر، از ما دوری کن و به فکرِ یافتنِ دوایی برای درد ما نباش؛ چرا که ما در انتظاریم تا خودِ محبوب و جانانِ ما، با لطف و بخششِ بی‌کرانِ خویش، دردمان را درمان کند.

نکته ادبی: طبیب در این بیت استعاره از اسبابِ ظاهری و تدبیرهای مادی است که در برابرِ عشقِ روحانی ناکارآمدند. فعل «مجوی» با ریشه جستن، به معنای طلب کردن است که در اینجا به صورت امری منفی برای نفیِ توجه به غیرِ محبوب به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

استعاره طبیب

اشاره به اسباب و علل ظاهری و درمان‌های دنیوی که در ساحتِ عشق، ناتوان هستند.

مراعات نظیر طبیب، درمان، درد

استفاده از واژگانی که در یک حوزه معنایی مشترک (پزشکی) قرار دارند تا فضای بیت منسجم‌تر گردد.