دیوان اشعار - غزلیات (گزیدهٔ ناقص)
گزیدهٔ غزل ۳۶
امیرخسرو دهلویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این بیت به نکوهش دوستیها و مراوداتِ مصلحتآمیز و غیرصادقانه میپردازد. شاعر معتقد است معاشرتی که بر پایهی سودجویی و چشمداشت بنا شده باشد، بیارزش است و نباید به آن بهایی داد.
درونمایهی اصلی کلام، تأکید بر آرامشِ روحی است که تنها در سایهی روابطِ خالصانه و بیشائبه به دست میآید و هرگونه ریاکاری در روابط، مانع از رسیدن به آسودگیِ خاطر میشود.
معنای روان
آن معاشرت و دوستی که بر مبنای رسیدن به هدفی خاص و سودجویی است، حتی به اندازهی ارزشِ ناچیزِ نیمدانه جو هم اهمیت ندارد؛ زیرا در رابطهای که بر پایهی تظاهر و ریاکاری باشد، هیچگاه آرامش و آسودگی یافت نمیشود.
نکته ادبی: ترکیب «به نیم جو خریدن» کنایه از بیارزش دانستن و بها ندادن به چیزی است. واژهی «مخز» فعل امر منفی از مصدر «خریدن» (به معنای ارزش نهادن) است که در اینجا به معنای اهمیت قائل نشدن است.
آرایههای ادبی
کنایه از بیارزش دانستن و بها ندادن به چیزی است.
تکرار واژهی «صحبت» جهت تأکید بر نوعِ رابطه و تضادِ ضمنی میانِ صحبتِ غرضآلود و آسودگیِ مطلوب.