آی واژه

(دَ) [ په. ] ۱- (مص م.) آغشته کردن، آلوده کردن. ۲- (مص ل.) کثیف شدن.

(دَ) [ په. ]

۱- (مص م.) آغشته کردن، آلوده کردن.

۲- (مص ل.) کثیف شدن.

[دَ] (مص) مالیدن یا مالیده شدن چیزی به چیزی چنانکه اثری از آن در دوّمین بماند اعمّ از نیک و بد و خشک و تر، چون آب و خاک و خون و اشک و مشک و زهر و قیر و خوی و پلیدی و جز آن. و این فعل لازم و متعدّی آید. تلویث. ملوث کردن. بطغ. بَدغ. تمریخ. تلطیخ. لطخ. تلطخ. تَمضخ. تضمیخ. تمشیغ. لوث. (دهار). چرکین کردن. آلوده کردن :
شکسته شود چرخ و گردونها
درفشان بیالاید از خونها.فردوسی.
بدو گفت هرمز که بر پای زهر
میالای زهر ای بداندیش دهر.فردوسی.
هر آنگه که تو تشنه گشتی بخون
بیالودی این خنجر آبگون.فردوسی.
یکی داستان زد پس از مرگ اوی
بخون دو دیده بیالود روی.فردوسی.
بدان برتری نام یزدانْش را
بخواند و بیالود مژگانْش را.فردوسی.
کسی کو بپرهیزد از بدکنش
نیالاید اندر بدیها تنش.فردوسی.
سپه بود چندانکه گفتی سپهر
ز گردش بقیر اندر آلود چهر.فردوسی.
تا دیو چه افکند هوا بر زنخ سیب
مهتاب بگلگونه بیالودش رخسار.مخلدی.
همه میران جهاندیده کز او یاد کنند
خاک بوسند و بیالایند از خاک جباه.
فرخی.
نباشد خوب اگر زآن پس که شستم دل به آب حق
که جان روشنم هرگز بناحقی بیالاید.
ناصرخسرو.
جانْت بیالود به آثار جهل
قصد به بر کردن آثار کن.ناصرخسرو.
آزادهء کریم بیالاید از لئیم
چون دامن قبات نپوشانی از لاَم.
ناصرخسرو.
با مردم نفایه مکن صحبت
زیرا که از نفایه بیالائی.ناصرخسرو.
از قرین بد حذر بایدْت کرد
کز قرین بد بیالاید قرین
زر ندیدستی که بی قیمت شود
چون بیندائیش با چیزی مسین.ناصرخسرو.
بخون ای برادر میالای دست
که بالای دست تو هم دست هست.
ناصرخسرو (از تاریخ گزیده).
قطره ای آب خاک را ندهند
تا بخون روی گل نیالایند.مسعودسعد.
تو بحرص و حسد میالایَش
بخصال حمیده آرایَش.سنائی.
نعمت آلوده بیش نیست جهان
دامن همتت بدو مالای.انوری.
ز طاعت تا کمر بسته ست در دیوان تو خامه
چو حرز بازوی عصمت نیالوده ست طغیانش.
سیف اسفرنگ.
ندیدستی که گاوی در علفزار
بیالاید همه گاوان ده را؟سعدی.
اغلب تهیدستان دامن عصمت بمعصیت آلایند و گرسنگان نان ربایند. (گلستان).
و مصدر دوم آن آلایش است؛ آلودم. بیالای.

آلودن

آغشته‌شدن(مص‌ل): ئالووده‌‏بوون، بالگاویبوون، پلکیان، پلیان، پێوەنووسان، تڵین، تلیان، تێوەچوون، تێوەردران، خەڵتان،
آغشته‌کردن(مص‌م): ئاڵشتەی، ئالوودەکردن، ئەنەوەردای، پلگانن، پیسکردن، پیسکەردەی، پێوەدان، پێوه‌تلاندن، تلاند، تلین، تێگەڤزاندن، تێگەڤزاندن، تێوەچوواندن، تێوەدان، تێوەردان، چەنەوەردان، خەڵتانکردن، ساویانن بەشتێکەوە، شتڵ کردن (هەموو گیانی‌ دەخوێنێدا شتڵ‏بوو)، شه‌‏تڵکردن، شەلاڵکردن، شەڵاڵکردن، گەوزاندن، لەوتاندن، هەڕماندن،
به‌‏انحطاط اخلاقی‌دچارشدن(مص‌ل): ئاکارخرابوون، ئالوودەبوون بەکاری ‏ناڕەوا، بەخراپەئالووده‌بوون، بێئەخلاق ‌بوون، تووشی‏‌‌‌ خراپه‌‏بوون، نزم بوونەوەی ئاکار،
کثیف‌‏شدن(مص‌ل): پڵتۆخ‏بوون، پۆخڵ بوون، پیسبوون، پیس‏وپۆخڵیبوون، پیسوپەڵۆخبوون، تەنوابوون، چڵکن بوون، چڵکن‏و لێشکنبوون، چه‌‏پەڵ بوون، دژوێنبوون، ڕیڤنبوون، زیرگ‏ بوون، زیرگن ‏بوون، ڤەزْختبوون، کڕێژاویبوون، کەرەك‌بوون، کەسیف بوون، گڵاوبوون، گناربوون، گەرماخنبوون، گەڤاربوون، گەندلخه‌‏‏بوون، گەماربوون، لەیمنبوون، لیتۆکه‌بوون، لێشکنبوون، لێمنبوون، لێیشنبوون، ناپاکبوون، ناپوخت بوون، ناتەمیس‌بوون، ناتەمیزبوون، ناخاوێن بوون،
کثیف‏کردن(مص‌م): پڵتۆخ‏کردن، پۆخڵکردن، پیسکردن، پیسوپۆخڵ کردن، پیسوپەڵۆخکردن، پیسو پەڵۆ کردن، تەنواکردن، تێگەڤزاندن، تێگەوزاندن، چڵکنکردن، چڵکن‏و لێشکن‏ کردن، چه‌‏پەڵکردن، حەڕماندن، دژوێنکردن، ڕیڤن کردن، زیرگ کردن، زیرگنکردن، سه‌تماندن، ڤەزْختاندن، ڤەزْخت کردن، کڕێژاویکردن، کەسیف‏ کردن، گڵاوکردن، گنار کردن، گەڤارکردن، گەمارکردن، لەوتاندن، لێشکن کردن، لێیشن‌کردن، ناپاک‌‌‌‌کردن، ناپوختکردن، ناتەمیز‏ کردن، ناتەمیسکردن، ناخاوێنکردن، هەڕماندن،
معتادشدن‌بەموادو اعمال ‌مضرّ(مص‌ل): ئالووده‌بوون، ئۆگربوون، پڕەنگین، خوو پێگرتن، خووپێوەگرتن، خووگرتن، عاته‌ت‌‌گرتەی، عاده‌‏تکردن، عاده‌‏ت‏ کردەی، عاده‌تگرتن، عاده‌‏ت‏گرتەی، کردنەئاکار، هۆگربوون، هۆگرتن، هۆگری،

تێوه‌دان

ریشه لغت:
فارسی
آوایش:
/آلودن/
مصدر فعل متعدی:
آلودن
1. کثیف و ناپاک کردن (اعم از مادی و معنوی). آلوده کردن، کثیف کردن. آمیختن یا مالیدن چیزی را به چیزی. (آغشتن)، مقابل (پالودن). مصدر متعدی:
2. آغشته کردن، آلوده کردن. مصدر لازم:
3. کثیف شدن. واژه‌های مشتق‌ شده: (آلایش)، (آلوده)

گردانش فارسی|آلودن|آلود|آلای

فرهنگ بزرگ سخن/ فرهنگ لغت معین