آی واژه

[ فر. ] (اِ.) ۱- تک خال. ۲- یکی از ورق -‌های بازی که یک خال بر آن نقش شده.

[ فر. ] (اِ.)

۱- تک خال.

۲- یکی از ورق -‌های بازی که یک خال بر آن نقش شده.

(اِ.) دو سنگ گرد و مسطح بر هم نهاده که به وسیله آن غلات را آرد کنند. سنگ زیرین ساکن و سنگ بالایی متحرک می‌باشد.

تکخال

(اِ) دو سنگ گرد و پخ برهم نهاده و زیرین را در میان میلی آهنین و جز آن از سوراخ میان زبرین درگذشته و سنگ زبرین بقوت دست آدمی یا ستور یا باد یا آب و بخار و برق گردد و حبوب و جز آن را خرد یا آرد سازد. آنچه را به دست گردد، دست آس و آسدست، و آنچه را با آب گردد آب آس یا آسیاب یا آسیا و عرب طاحونه و ناعور و آنچه را بباد گردد بادآس و آسیاچرخ و آس باد و رحی الریح نامند، و آس بستور گردنده و نیز آس بزرگ را خرآس و ستورآس گویند و آس با شتر گردنده را عرب طحانه و طحون گوید. (السامی فی الاسامی). و آس که بگاو گردد آن را گاوآس و دولاب و عرب منجنین و منجنون و عربه و دالیه گوید. رحی. طاحونه. رحا. طاحون. طحانه. مطحنه :
در تو ای گنبد امید و هراس
گردش آس هست و گونهء آس
سبز و خرم چو آسی اندر چشم
باز بر فرق تیزگرد چو آس.مسعودسعد.
عمرت از آس آسمان سوده
تو دمی زو بجان نیاسوده.سنائی.
دامن بخت تو پاک از گرد آس آسمان
وز جفای آسمان خصم تو سرگردان چو آس.
انوری.
قدر سرمه بزرگتر باشد
هرچه اش آس خردتر ساید.خاقانی.
|| اشتر که موی او ریخته بود. اَنْبُره.
- آس شدن؛ آس گردیدن. آس گشتن. آرد شدن. نرم، خُرد، آسیائی شدن. مطحون، طحین، مُطحن گردیدن :
آس شدم زیر آسیای زمانه
نیسته خواهم شدن همی بکرانه.کسائی.
دوستا جای بین و مرد شناس
شد نخواهم به آسیای تو آس.لبیبی.
تا دل من آس شد در آسیای عشق او
هست پنداری غبار آسیا [ بر ] سر مرا.
لبیبی (از فرهنگ اسدی).
رفیقا جام می بر یاد من خور
که زیر آسیای غم شدم آس.سنائی.
چو دانه دیدی اندر خوشه رُسته
ببین هم گشته زیر آسیا آس.سنائی.
من بپای خود این خطا کردم
تا بدستاس رنج گشتم آس.مختاری.
موافقان را بأست نمالد و نه عجب
در آسیای فلک سنبله نگردد آس.
حسن غزنوی.
- آس کردن؛ آرد کردن. نرم و خرد کردن. آسیا کردن. آرد کردن :
آسمان آسیای گردانست
آسمان، آسمان کند هزمان.کسائی.
همی نثار کند ابر شامگاهی دُر
همی عبیر کند باد بامدادی آس.منوچهری.
دندانهای پیشین را سر تیز است تا طعام ببُرَد و دیگران را سر پهن است تا طعام آس کند. (کیمیای سعادت). گفت نه، آس کن تا آرد شود، آس کرد تا آرد شد. (تفسیر ابوالفتوح).
عشق اگر استخوانت آس کند
سنگ زیرین آسیا بودن.انوری.

(ع اِ) حیوانی که پوست و موئی نرم دارد و از آن پوستین کنند و نوک دم آن سیاه است. قاقم. || فنک. فنه. فرسان. (زمخشری).

(فرانسوی، اِ)(1) قسمی بازی و قمار با اوراقی مخصوص که شکل خال و شاه و بی بی و سرباز و لکات بر آن است. || تک خال. ورق قمار که یک خال بر آن باشد.
- چهار شاهش به چهار آس خوردن؛ به قویتر از خودی مصادف شدن. به حیله و چاره ای رساتر از چارهء خود دچار گشتن.
.(انگلیسی) , Ace(فرانسوی)
(1) - As

(ع اِ) (از سریانی آسا) مورْد. رَند. اِسمار. مُرد. مرت. عمار. فیطس. مرسین. و آن درختی است بلندتر از انار، برگش ریزه تر از برگ انار و مایل به استداره، تخمش سیاه و خزان نمیکند و گل و برگ آن معطر است :
تا برآید لخت لخت از کوه میغ ماغ گون
آسمان آس رنگ از رنگ او گردد خلنگ.
منوچهری.
در تو ای گنبد امید و هراس
گردش آس هست و گونهء آس
سبز و خرم چو آسی اندر چشم
باز بر فرق تیزگرد چو آس.مسعودسعد.
ماه دوهفته ندارد قد و چشم و رخ و زلف
عرعر و نرگس سیرآب گل سوری و آس.
سوزنی.
و میوهء آن را حبّالاَس و فطس و تخم مورد گویند. || قبر. || صاحب. یار. || بقیهء عسل آمیخته بموم در زنبورخانه. || خاکستری که از آتش برجای مانده باشد در دیگدان. باقی خاکستر در میان دیگ پایه. (ربنجنی). || نشانه ها و علائم عمارت و آبادی. هر نشانی خفی.
- آس برّی؛ مورْد اسپرم. مُرد اسفرم. خیزران بلدی. قف و انظر. مورْد رومی. مورْد صحرائی.

(هندی، اِ) بزبان هندوستانی، تیرانداز ماهر. (فرهنگ شعوری) :
تیغ رای تو خود سپر نکند
گرچه چرخ فلک شود پرآس.مسعودسعد.
|| کمان تیراندازان. || امید.

(اِخ) نام قومی از ایرانیان، ساکن قفقاز مرکزی. زبان این مردم لهجه ای از فارسی است و ایشان را ایرُن و اِس و اُسِت(1) نیز نامند. و آنان مردمی قوی با مویهای خرمائی و چشمهای آسمانگونه باشند و در قدیم پادشاهی و مملکتی به همین نام داشته اند. عدهء کنونی آنان نزدیک 200 هزار تن است. و نسبت بدان آسی و جمع آن آسیان است. و رجوع به آسیان و آزاد و آزاده شود. || نام قریه ای از فارس. || نام شهری در دشت قپچاق. || نام مرکز بلوک دیکلهء قراجه داغ آذربایجان.
(1) - Irons. Esses. Ossettes.

آس
(ا)
آسمار: دەوەنێکی ‌بۆنخۆشی‏ گوڵ‌‌سپیی ‌وەک ‌هەنارەو هەمیشه‌سەوزە، کووتْک، کەییر، مۆرتک، مۆرد، میتْک،
ئاساو، ئاسەو، ئاسیاو، ئاسێو، ئاش، ئاشی ئاوێ، ئێش، هەمووچەشنەئاشێک،
ئاس، تەکەی گەنجەفە،
ئاش، وردکەر، هاڕ، هاڕە، هارە، هاڕەر،

شێخه‌ڵه‌داری مووتک

نام یکی از قبایل بزرگ تورک

تک خال , اس , ذره , نقطه , در شرف , ستاره يا قهرمان تيمهاي بازي , رتبه اول , خلباني که حداقل پنج هواپيماي دشمن را سرنگون کرده باشد

...

آس
آس: ( آ ـ س) بْرانزوک ءُ لمبوک ءُ سوچوک ءُ سکّیں گرمیں روکیں چیزے کہ ھرچ چیز چہ ایشی ءَ گرم کنگ بیت ءُ وَرَگ گوں ھمیشی گْرادگ بیت. سکّ گرم، آچ، آچش.

آس
آس: ( آ ـ س) ھرچ چیزے کہ سُھر بہ بیت، ھرچ چیزے کہ سوچوک بہ بیت پہ دروری آیاں گْوش اَنت (۲) تلاہ ءُ تنگہ ءُ سُھر ءَ ھم پہ دروری گْوش اَنت (۳) کلپیں مردم، پِتنہ کنوکیں مردم، تْرند تَبیں مردم ـ آس ءَ ایر کپگ: بزاں چَر ءَ ایر کپگ، پہ سوگندی یا کہ وشمنّی ـ آس ءُ آسکاری کنگ: تُپنگ کاری کنگ، ٹیکّ ءُ ٹھک کنگ ـ آس ءُ آپ ءَ یکّ کنگ: نارَندیں کنگ، نہ بوتگیں کارے ءِ کنگ، نہ ٹھوکیں دو چیزاں یک جاہ کنگ، آس آرگ: چمّانی پہ زھر، پہ مِھر، پہ باھند، پہ بے تاھیری. آس بند: ھما کہ آس ئِے نہ سوچ اِیت، آس بند کنگ، آس بُن آس: مزنیں آسے روک کنگ، پہ کارے کنگ ءَ مِرّ کنگ ءُ نندگ کہ لازم بہ بیت آس برگ: تپنگ ءِ یا دگہ انچیں آس برے ءِ یا مردم ءِ آس برگ بزاں زھر گرگ. آس ءِ بَلگ: روک بیگ، آس ءِ بُن دیگ یا بُن گِرگ: بزاں روک کنگ یا روک بیگ. آس پیش کنگ: سکّ جنجال کنگ، شور کنگ، آس ءِ پشک ءَ کپگ: بزاں پشک ءِ آس گرگ، سوکیگ بیگ، بے تاھیری، باھند کنگ آس ءِ پاد آیگ: گیش بیگ، جنگ ءُ اڑ ءِ مستر بیگ، آس ءِ پاد کنگ: آس ءَ گیش کنگ، آس ءَ جُمبلاس کنگ، جنگ ءِ گیشتر کنگ، اَڑ ءَ مستر کنگ، سلاہ کرتگیں داوا ءُ اَڑ ءَ پد ءَ چِست کنگ، کسے ءَ پہ زھر گرائینگ ءَ یا پہ جنگ ءُ مِڑ ءَ سِکین ءُ گُتّ ءُ سُجّ کنگ کہ ھون ئِے گرم بہ گپت ءُ پہ جنگ ءَ پاد بئیت، آس ءِ پِلِکّگ: بزاں آس ءِ ورگ، مزنیں تُرسناکیں کار کنگ ، چہ کارے ءِ کنگ ءَ بیزاری سھرا کنگ گنوکیں کار کنگ.
آس ءَ آپ جنگ: آس ءِ توسگ، اَڑ ءُ داوا ءَ سلاہ کنگ ءِ ھاتر ءَ جْوانیں گپّ جنگ،
آس ءَ جَنَگ: برباد کنگ، بیران کنگ، آس ءِ جگّگ: گنوکی کنگ.
آس دیگ: سوچگ، بُن دیگ. آس دیگ: تپنگ جنگ یا دگہ انچیں آسکارے ءِ، آس دیگ: چمَانی پہ زھر، پہ مِھر، پہ بے تاھیری باھند، آس ماں دل ءَ دیگ: سکّ واری دیگ، سوکیگ کنگ، آس دارگ: بزاں روک کنگ گیشتر پہ کسے ءِ سوج ءُ رھشونی ءَ، آس ءِ دپ جنگ: بْرانزانی گرمی ءِ پہ مرد ءَ رسگ، سکّیں لمبوکیں آس ءِ کسّ ءَ نزّیک ءِ نیلگ.
آس ءِ روک کنگ: بُن دیگ، جنگ ءِ پاد کنگ. آس روک کنگ: ورگ گْرادگ، کنوَر کنگ. آس ءِ سر ءَ روگ: چر ءَ ایر کپگ پہ سوگندی یا کہ وشمنّی ءُ چمّ بندی، آس ءِ ریچگ: بدیں کار کنگ، مردماں واری دیگ، نارَندیں کنگ. آس ءِ رچگ: اَزاب ءِ آیگ، آپت ءُ واری آیگ. آس ءِ زبانک دیگ: سکّ لمبوک بیگ، بْرانز شانگ.
آس کنگ: آس ءُ پیشّ کنگ، کارے ءِ پہ اشتاپی کنگ ءَ مردماں کڈّن کنگ، ناروائیں زوراکی کنگ، آس ءِ روک کنگ.
آس کاری کنگ: آس ءُ آسکاری کنگ بزاں تُپنگ کاری کنگ، آس کَشّگ: یلہ کنگ، ویل کنگ، نہ لوٹگ، بیزار بیگ، سوچگ،
آس کپگ: سُچگ، بُن گرگ، بیراں بیگ، برباد بیگ ، جنگے ءُ داوایے ءِ بیگ، آس ءِ کپگ: جاگھے ءَ آسے بُن بیگ ءُ جاگھاں سوچگ، بتل: آس کہ کپ اِیت تَرّ ءُ ھُشک نہ زانت.
آس گِرَگ: چیزے ءَ آس ءِ گرگ بزاں سُچگ، بْرانز گِرگ، زھر گِرگ، تپنگ ءِ آس گرگ. آس گْوارگ: سکّ گرم بیگ، سکّیں مُسیبت ءُ ازاب ءِ کپگ ، تُپنگانی آس گْوارگ. آس وَرَگ: سوگند ورگ، پہ چمّ بندی یا وشمنّی ـ آس ءَ کُشگ: آپ پرّیچگ ، جنگ ءَ سارت کنگ.
آس ءَ جَنَگ: چیزے ءِ آس جَنَگ بزاں آس دیگ، آس ءَ جَنَگ: چیزے ءَ برباد ءُ بیران کنگ، آس ءَ کنگ: سوچگ پہ پچگ ءِ ھاتر ءَ، آس ءَ ایر کپگ: پہ سوگند واری چَر ءَ ایر کپگ یا پہ وش منّی ءَ، جنگ ءَ مان دیگ ، آس ءَ کپگ:
آس ءِ تہ ءَ کپگ، سُچگ، بیراں بیگ، اَڑ ءُ جیڑہ ءِ تہ ءَ کپگ.
آس ءِ مان دارگ : روک کنگ ـ دگہ چیز ءَ مان دارگ بزاں سوچگ، پہ سوجی آس روک کنگ، پہ ڈاہ دیگ، آس ءِ تیز بیگ: بزاں تْرند ءُ گیشتر بیگ، آس ءِ کُشگ: پہ آپ آس ءِ توسگ، تُنّ ءِ پْروشگ، آس ءِ روک کنگ: آس ءِ بُن دیگ، جنگ ءِ پاد کنگ ، جیڑہ ءِ چِست کنگ، آس ءِ بُن دیگ: روک کنگ، آس ءِ مِرَگ: تُسگ کسے کہ آس ءَ کُش اِیت آس مِر اِیت، وتی سر ءَ وت ھم مِر اِیت.
آس ءُ: آس ءُ آپ یکّ کنگ، بزاں سکّ جُھد کنگ، نہ بیتگیں کار کنگ، نہ ٹھہ اِتگیں کارے کنگ، نارَندیں کنگ،
آس ءُ آپ گْوازینگ: چہ ھر تاوان ءُ بیرانی ءَ پھریزگ ءُ رکّینگ (۲) آس ءُ آسکاری کنگ: جنگ پہ تپنگ یا دگہ آسکاری کنگ، آس ءُ جمبلاس کنگ (۳) آس ءُ دیت کنگ: آس ءَ روک کنگ بلے چو ترّیں دارانیگ ءَ دیتّ باز کنگ، پہ کارے ءَ بے اجامی ءُ بے رھبندی کنگ.
(۴) آس ءُ بُناس کنگ: دُو دُو کنگ، آس ءَ روک کنگ ءُ پہ کارے یا پاس جَنَگ، نندگ (۵) آس ءُ انگر، آس ءَ پتْروشگ، آس ءُ پیشّ.

ریشه‌ لغت:
فارسی
آوایش:
/آس/
اسم:
آس
1. دو سنگ‌به شکل استوانه که بر روی هم می‌گذارند. سنگ زیرین ثابت و سنگ رویی بر محور میله‌ای می‌چرخد و (گندم) و دانه‌های دیگر را خُرد و نرم می‌کند. (آسیاسنگ).
2. واژه آس نام یک نوع (ریحان) خوشبوست که از زبان (سانسکریت) آمده است.
3. آسِ: در (گویش گنابادی) یعنی آهسته، آرام، رام. کهن واژه:
4. آس در (زبان معیار باستان) به معنی راه، طریق، آیین و در کل اصطلاحی مقدس بوده و پیشوند یا پسوند بسیاری از کلمات است؛ مانند (آسان) یا (کلاس). پشتو اسم:
5. اسب. فرانسوی اسم:
6. تک خال. یکی از ورق‌های بازی که یک خال بر آن نقش شده.
7. هر کدام از چهار ورق تک خال در (ورق بازی).

فرهنگ لغت معین/ فرهنگ بزرگ سخن/ فرهنگ شمس