آی واژه

(دَ) (مص ل.)۱ - خفتن، استراحت کردن. ۲- قرار یافتن، آرام شدن. ۳- صبر کردن.

(دَ) (مص ل.)۱ - خفتن، استراحت کردن.

۲- قرار یافتن، آرام شدن.

۳- صبر کردن.

[دَ] (مص) آرمیدن. استراحت کردن. آسودن. ساکن شدن. (زمخشری). آسایش یافتن. سکون. استقرار. اسکان. (زوزنی). بیارامیدن. قرار گرفتن :
نیارامد از بانگ هنگام جنگ [ رستم ]
همی آتش افروزد از خاک و سنگ.
فردوسی.
شاهی است به کشمیر اگر ایزد خواهد
امسال نیارامم تا کین نکشم زوی.فرخی.
دهقان به سحرگاهان کز خانه بیاید
نه هیچ بیارامد و نه هیچ بپاید.منوچهری.
نخفت و نیارامید تا به سیستان آمد. (تاریخ سیستان). و اوقات را بخش کرده بود زمانی به نماز و خواندن زمانی به نشاط و خوردن زمانی کار پادشاهی بازنگریدن و زمانی به آسایش و خلوت به آرامیدن. (تاریخ سیستان). در این وقت ملطفها رسید از منهیان بخارا، که علی تکین البته نمی آرامد و ژاژ می خاید و لشکر میسازد. (تاریخ بیهقی). و اصحاب مناصب... بمحل و مرتبهء خویش پیش رفتند و ایستادند و بنشستند و بیارامیدند. (تاریخ بیهقی).
هر چیز با قرین خود آرامد
جغدی قرار کرده بویرانی.ناصرخسرو.
بلیناس رفت پیش بتی بیارامید که تعلق بعلم نجوم داشت. (مجمل التواریخ). و او مردی سفردوست بود و هیچ نیارامیدی. (مجمل التواریخ). تو که عمارت دنیا را دوست داری چون دلت آنجا نیارامد باز بدست خود خراب میکنی و جائیت که دل بیارامد بنا درمی افکنی. (کتاب المعارف). درویش بی معرفت نیارامد تا فقرش بکفر انجامد. (گلستان). || خفتن. خوابیدن. نوم. استنامه :
سام شب را بدانجایگاه رفتی و بیارامیدی (مجمل التواریخ).
زلف او رهزن شود چشمش چو گردد مست خواب
شبرو طرّار خیزد چون بیارامد عسس.
ظهیر فاریابی.
بازرگانی... شبی در جزیرهء کیش مرا بحجرهء خویش برد. همه شب نیارامید از سخنهای باخشونت گفتن. (گلستان). || از جوش و غلیان بازایستادن. فرونشستن کف : باغبان بیامد و شاه را گفت [ جمشید را ] این شیره [ آب انگور ] همچون دیگ بی آتش میجوشد و تیر میاندازد، گفت چون بیارامد مرا آگاه کن. باغبان روزی دید صافی و روشن شده... و آرامیده شده. (نوروزنامه). || شکیبیدن. صبر کردن. شکیبا شدن :
اگر طفلی بدو گوید بیارام
که زیر این عسل زهر است در جام...
(اسرارنامه).
|| مطمئن شدن. اطمینان یافتن. (زمخشری). از اضطراب بازآمدن. استیناس. طمأنینه. (مجمل اللغه) : بدان نامه بیارامید و همهء نفرتها زائل گشت و قرار گرفت [ آلتونتاش ]. (تاریخ بیهقی). بسخن بونصر قویدل و ساکن گشت و بیارامید. (تاریخ بیهقی). وی را نیک ترسانیده بودند اما بدان نامه بیارامید. (تاریخ بیهقی). [ منوچهر ] خدمت و بندگی نمود و دل او بیارامید. (تاریخ بیهقی).
از حجت بشنو سخن بحجت
بر حجت حجت بدل بیارام.ناصرخسرو.
ایزدتعالی او را [ موسی را ] نبوت داد و با موسی مناجات کرد و آیتها نمود از عصا و دیگر چیزها تا موسی بیارامید. (مجمل التواریخ). || وطن گرفتن. منزل کردن. جای گرفتن : و بدان موضع که عبدالله طاهر معین گردانیده بود بیارامید. (تاریخ بیهقی). || نشستن آشوب. برخاستن فتنه : و بعد از مجارا طریق مدارا پیش گرفتیم و سر بتدارک بر قدم یکدیگر نهادیم و بوسه بر سر و روی هم دادیم و فتنه بیارامید. (گلستان). || بازایستادن :
کسی کو بجوید ز ما راستی
بیارامد از کژّی و کاستی.فردوسی.
- آرامیدن با؛ رفث. مباضعه. عشرت و صحبت با زنان : دختر دهقانی را دوست گرفت و بخواست و با وی بیارامید و دختر از قباد آبستن گشت بکسری نوشروان. (مجمل التواریخ). و رجوع به آرام شود.
- آرامیدن جمعی در طاعت کسی؛ یکدل و همداستان شدن در فرمانبرداری او : تا همگان بهرات رسیدند هر دو لشکر با هم برآمیخت، دلهای رعیت و لشکری بر طاعت ما و بندگی بیارامید و قرار گرفت. (تاریخ بیهقی). ما در این هفته حرکت خواهیم کرد... جهانی در هوا و طاعت ما بیارامیده. (تاریخ بیهقی). دلهای رعیت و لشکری بر طاعت ما... بیارامید. (تاریخ بیهقی).
- آرامیدن دریا؛ از آشوب و انقلاب بازایستادن آن. رَهْو.
- آرامیدن شب؛ سجو.

آرامیدن
(مص‌ل)
تسکین‌یافتن: ئارامبوون، ئارامبوونەوە، ئارام‌گرتن، ئارخەیانبوون، ئارخەیانی، ئاسووده‌بوون، ئاماینەسەرووێ، ئامایوەسەروێ، ئۆقرەگرتن، ئۆقرەگرتنەوە، ئەرخەیانی، ئەرەسەکنای، ئەرەکاسۆلنای، ئەرەکەفتەی، ئەرەکەوتەی، ئەرەمرکیای، ئەرەوڕای، ئەولەیی، ئەوەسیای، بڕوایی، بەرایی‌‌هاتن، بێخەمبوون، بێخەمی، پاڵدانەوە، پاڵ ‌لێدانەوە، پشتدانەوە، پشتڕاستی، پشتقایمی، پشت‏ لێ دانەوە، پشت‌لێکردنەوە، پشوودان، پشوودانەوە، پشووهاتنەوەسەرخۆ، پشووهاتنەوەسەرەخۆ، پشوویەک ‌هاتنەوه‌بەر، پشیدان، پەڕمیان، تکدان، تۆتکەخواردن، تۆتکەکردن، تۆتکەکردنەوە، تۆتکەگرتن، تۆتەکەگرتن، تۆتەکەگرتنەوە، تۆتیکەخواردن، توێتکە، توێتکەخواردن، توێتکەگرتن، ته‌‏بتین، تەواسان، تەوتین، حاوانەوە، حه‌جمان، حه‌‏جمین، حەسانەوە، حەوین، خاتر جەمی، داساکین، داسرەفتن، داسرەوتن، داسرەوین، داسەکنان، داسەکنین، داکاسان، داکاسیان، داکاسین، داکەسیان، داکەسین، داکەفتن، داکەوتن، داڕمان، دامران، دامرکان، دامرکانەوە، داموکان، دانبەخۆداگرتن، دانەوین، دڵئاسوودەیی، دڵ ئاوخواردنەوە، دڵتەنایی، دڵنیابوون، دڵنیایی، ڕاکەوتن، ڕاکەوەی، ڕۆتفتان، ڕۆتەفتان، ڕۆتەفتین، ڕۆسەکنان، زەوتبوون، زەودبوون، ژیربوونەوە، ستارکردن، ستارگرتن، سرەفتن، سرەفتەی، سرەوان، سرەوای، سرەوتگرتن، سرەوتن، سرەوتەی، سرەوین، سەکنین، سوکنایی هاتن، سه‌‏بووری‌هاتن، سیای، سێبووری‌هاتن، فکرئاسوودەیی، قریان، قورمین، قەلەمنار، قیم‌‌هاتن، کامیان، کپبوون، کپ‌بیەی، کڕبوون، کڕبیەی، کوپیان، کوپین، کەوتش، گونجان، گونجای، گونجین، گوێدنجبوون، گەشگە، لاگرتن، لاگرتەی، له‌‏تان، متمانە، مدران، مدرای، نشایش، نشتش، نه‌ترین، ورینگ‏گرتن، وەرکه‌‏تن، وەرکەفتن، وەرکەوتن، هاتنەسەرخۆ، هاتنەسەرخۆ، هاتنەوەسەرخۆ، هاڵه‌‏بوون، هاڵەوبوون، هەدادان، هەداری، هەدرین، هەدنین، هەدیایش، هەڤیابوون، هەندران، هەندریان، هەدرین، هەندرین، هێدیبوون، هێدیبوونەوە، هێدیەو بوون، هێوربوون، هێوربوونەوە، هێورین، هێونبوونەوە،
اطمینان‏یافتن: ئارخەیانبوون، ئاماینەسەرووێ، ئامایوەسەروێ، ئەرخەیانبوون، ئەوله‌بوون، بڕوایی، بڕوایی‏ پەیداکردن، بێخەمبوون، بێغەمبوون، پاڵدانەوە، پاڵ‌‏لێدانەوە، پشت ئەستووربوون، پشتدانەوە، پشتڕاستبوون، پشتقایمبوون، پشت‌‏لێدانەوە، پشت‏لێکردنەوە، پشتەستووربوون، پشووهاتنەوەسەرخۆ، پشووهاتنەوەسەرەخۆ، پشوویەک هاتنەوه‌بەر، تۆتکەخواردن، تۆتکەکردن، تۆتکەکردنەوە، تۆتکەگرتن، تۆتەکەگرتن، تۆتەکەگرتنەوە، تۆتیکەخواردن، توێتکە، توێتکەخواردن، توێتکەگرتن، حاوانەوە، حەسانەوە، خاترجەمبوون، دڵاسوودەیی، دڵ ئاسووده‌بوون، دڵئاو خواردنەوە، دڵتەنابوون، دڵنیا بوون، دڵنیایی، ڕەحه‌‏تبوون، ڕەحه‌‏تبیەی، فکر ئاسوودەبوون، گوێدنجبوون، متمانه‌‏‏پەیداکردن، مدران، مدرای، هەڤیابوون،
استراحت‌‏یافتن: ئاسایشت، ئەوەسیای، ئیستراحه‌‏ت، ئیسڕاحه‌‏ت، ئیسڕاحه‌‏ت کردن، بێخەمبوون، بێندان، پاڵدانەوە، پشوودان، پشووگرتن، پشیدان، تەواسان، چۆترم، حەسان، حەسانەوە، ژووژیان، ژووژیانەوە، ساچان، سانەوە، سرەفتن، سرەفتەی، سرەوان، سرەوای، سیایوە، ڤەهسیان، هسیانەوە، هەسان، هەسانەڤە، هەسانەوە، هەسیان، هەسیانەڤە، هەنا،
خوشگذرانی: به‌بێکاری‌‌و خۆشی‌‌‌ڕابواردن، خۆشگوزەرانی،
درنگ‏کردن: ئیست ‏کردن، ئیست‏گرتن، ڕاوەستان، مدرای، وێسیان،
محظوظ‌‌شدن: چێژ وەرگرتن، کەیفکردن، لەزه‌ت بردن،
ازغلیان‌‏بازایستادن: ئەوەنیشتەی، لەکوڵ‎‏کەوتن، نیشتنەوە، نیشتنەوەی کەفو کوڵ،
خفتن: پاڵکەفتن، تلوورکەفتن، چاوچوونەخەو، خەفتن، خەوبردنەوە، خەوتن، خەولێکەوتن، دولوور، دولوورە، ڕازان، ڕازین، ڕاژان، ڕاکەوتن، سەرنانەوە، قوون‌تللوور کردنەوە (موهن1‌)، قوونەو تلوورکەوتن، کەوتن (سەگ، گورگ، کەرویشک ‌و ڕێوی)، نشتش، نڤان، نڤستن، نوستن، وتش، ‏وتەی، وستەی، وەرەمئەوه‌بەردەی، وەرەم پۆرە کەوتەی، وێتن، هاون، هەفتەن، هەونا، هەون ‏به‌‏بیش،
شکیباشدن: بەسه‌‏بر بوون، پشوودرێژبوون، خۆ ڕاگرتن، سه‌‏برگرتن، ١٠- فرونشستن‏کف: نیشتنەوەی کەف،

ریشه شناسی:
فارسی
آوایش:
[آرا/میدن]
فعل:
آرامیدن
1. (آرمیدن)، آسودن، آرام گرفتن.

مصدر لازم:
2. خفتن، استراحت کردن.
3. قرار یافتن، آرام شدن.
4. صبر کردن.

واژه‌های مشتق‌شده:
(آرامش)
(آرامیده)

گردانش فارسی|آرامیدن|آرامید|آرام

––––

فرهنگ لغت معین

(En:repose)