آی واژه

[ په. ] (ص.) ۱- معمور، دایر. ۲- مزروع، کاشته. ۳- پر، سرشار. ۴- سالم. ۵- منظم، سامان. ۶- شادمان، خرم. ۷- مرفه.

[ په. ] (ص.)

۱- معمور، دایر.

۲- مزروع، کاشته.

۳- پر، سرشار.

۴- سالم.

۵- منظم، سامان.

۶- شادمان، خرم.

۷- مرفه.

[ ع. ] (اِ.) جِ ابد؛ جاوید بودن‌ها.

(ص) (از پهلوی آپاتان، شاید مرکب از آو + پاته) عامر. عامره. معمور. معموره. مزروع. آبادان. مسکون. مقابل ویران و ویرانه و بائر و خراب و یباب :
ز توران زمین تا بسقلاب و روم
ندیدند یک مرز آباد و بوم.فردوسی.
یکایک همه نام و کین توختیم
همه شهر آباد را سوختیم.فردوسی.
مرا پادشاهیّ آباد هست
همان گنج و مردی و نیروی دست.
فردوسی.
زمینی که آباد هرگز نبود
بر او بر ندیدند کشت و درود.فردوسی.
به گودرز فرمود پس شهریار
که رفتی کمربستهء کارزار
نگر تا نَیازی به بیداد دست
نگردانی ایوان آباد پست.فردوسی.
به آباد و ویرانه جایی نماند
که منشور تیغ مرا برنخواند.فردوسی.
هر آن بوم و بر کان نه آباد بود
تبه بود و ویران ز بیداد بود
درم داد و آباد کردش ز گنج
ز داد و ز بخشش نیامد برنج.فردوسی.
هر آنجا که ویران بد آباد کرد
دل غمگنان از غم آزاد کرد.فردوسی.
تو دانی که من جان فرزند خویش
برو بوم آباد و پیوند خویش
بجای سر تو ندارم بچیز
گر این چیزها ارجمند است نیز.فردوسی.
تو ازبهرت آن کو شُد آباد داشت
بدیگر کس آباد باید گذاشت.اسدی.
|| تندرست. سالم. بی گزند :
ترا ای برادر تن آباد باد
دل شاه ایران بتو شاد باد.فردوسی.
تن شاه محمود آباد باد
سرش سبز بادا دلش شاد باد.فردوسی.
اگر کشور آباد داری بداد
بمانی تو آباد و از داد شاد.فردوسی.
بدیشان چنین گفت کآباد باد
شما را تن و دل پر از داد باد.فردوسی.
نه کیخسرو آباد ماند نه تخت
بایران نه بوم و نه شاخ درخت.فردوسی.
همیشه تن آباد با تاج و تخت
ز رنج و غم آزاد و پیروز بخت.فردوسی.
مرا گفت بگیر این و بزی خرّم و دلشاد
اگر تَنْت خرابست بدین آب کن آباد.کسائی.
جاودان شاد زیاد آن بهمه نیک سزا
تنش آباد و خرد پیر و دل و جان برناه.
فرخی.
خانه آباد و خانه آبادان؛ دعا و آفرینی است.
|| مرفّه. بساز. بسامان. منظم. مرتب. آراسته. منتسق. توانگر. پُرمایه. تمام سلاح. روا. مجری. برونق :
سوی هفت خوان رو بتوران نهاد
همی رفت با لشکر آباد و شاد.فردوسی.
چو آمَدْش رفتن بتنگی فراز
یکی گنج را در گشادند باز
چو بگشاد آن گنج آباد را
وصی کرد گودرز گشواد را.فردوسی.
همه دانش و گنج آباد هست
بزرگی و مردی و نیروی دست.فردوسی.
همیدون سپهدار او شاد باد
دلش روشن و گنجش آباد باد.فردوسی.
بدو [ بدبیر ] باشد آباد شهر و سپاه
همان زیردستان فریادخواه.فردوسی.
جهان را چو آباد داری بداد
بود گنجت آباد و بخت از تو شاد.فردوسی.
از این گنج آباد و این خواسته
وزین تازی اسبان آراسته.فردوسی.
بهر کار با هر کسی داد کرد
سپه را درم داد و آباد کرد.فردوسی.
ز چیزی که دید اندر آن رزمگاه
ببخشید پاک آن همه بر سپاه
وز آنجایگه رفت ببْهشت گنگ
همه لشکر آباد با ساز جنگ.فردوسی.
سپه را درم داد و آباد کرد
سر دودهء خویش پرباد کرد.فردوسی.
سپه را همه زال آباد کرد
دل سرفرازان بدان شاد کرد.فردوسی.
گزیده پس اندرْش فرهاد بود
کز او لشکر خسرو آباد بود.فردوسی.
ای بتو آباد عدل عمّر خطاب
وی بتو برپای عِلم حیدر کرار.فرخی.
مرا شاد کردی و آباد کردی
سرای مرا از فروش و اوانی.فرخی.
آنجا سپاهی جمع کرد از زمین داور و بسلاح آباد کردشان و بفرستاد. (تاریخ سیستان). || خوش و خوب :
سوی هفت خوان رو بتوران نهاد
همی رفت با لشکر آباد و شاد(1).فردوسی.
اکنون بیا شاد آمدی خندان و آباد آمدی
چون سرو آزاد آمدی میگو بزیر لب صلا.
مولوی.
|| آباد شدن؛ سیر شدن: بچه ها با آن کاسه آش آباد شدند. || آهل. مأهول. بسیارمردم :
وز آنجایگه لشکر اندرکشید [ رستم ]
بیک منزلی بر یکی شهر دید
کجا نام آن شهر بیداد بود
دژی بود و از مردم آباد بود.فردوسی.
|| مدر و حضر، مقابل وبر و بدو :
کنون کُرد از آن تخمه دارد نژاد
کز آباد ناید بدل بَرْش یاد.فردوسی.
نگر تا نباشی به آباد شهر
ترا در جهان کوه و دشت است بهر.
فردوسی.
همه خانه از بیم بگذاشتند
دل از بوم آباد برداشتند.فردوسی.
چنین داد پاسخ که آباد جای
ز داد جهاندار باشد بپای.فردوسی.
و آباد، در آخر اسامی قری و قصبات و شهرها آید در ایران و عراق عرب و هندوستان و افغانستان و ترکستان و آسیای صغیر فال نیک را، یا بیان بانی را و در این حال معنی آبادکرده و آبادشده و معموره دهد، چون: اللهآباد، خرس آباد، خرّم آباد، شاه آباد، شاه جهان آباد، عشرت آباد، عشق آباد، ماه آباد. گاهی بمجاز و استعاره غم آباد و محنت آباد و خراب آباد گویند و از آن، این جهان را خواهند :
من ملک بودم و فردوس برین جایم بود
آدم آورد در این دیر خراب آبادم.حافظ.
که ای بلندنظر شاهباز سدره نشین
نشیمن تو نه این کنج محنت آباد است.
حافظ.
و ناکجاآباد؛ صُقْع واجب. (سهروردی).
|| (اِ) آفرین. احسنت. مرحبا. زه. ویران مباد. شاد باش. خرّم باش. دیر زی :
آباد بر آن سی ودو دندانک سیمین
چون بر درم حوذ(2) زده سیم(3) سماعیل.
منجیک (از فرهنگ اسدی، خطی).
ویران شده دلها بمی آبادان گردد
آباد بر آن دست که پرورد رزآباد.
ابوالمظفر جخج (کذا) (از فرهنگ اسدی).
دل شاه شد زان سخن شادمان
سراینده را گفت آباد مان.فردوسی.
قول تو چو بار است و تو پربار درختی
آباد درختی که چو خرماست مقالش.
ناصرخسرو.
آباد بر آن شاه که دارد چو تو مونس
آباد بر آن شهرکه دارد چو تو داور.معزی.
آباد بر آن بارهء میمون همایون
خوش گام چو یحموم و ره انجام چو دلدل.
عبدالواسع جبلی.
آباد بر آن کسی که او هست
از بندگی زمانه آزاد.مجیر بیلقانی.
آباد بر آنکه جای عشرت
در حضرت پادشاه دارد.مجیر بیلقانی.
که آباد بر چون تو شاه دلیر.نظامی.
در جلوهء آن عروس دلشاد
آباد بر آنکه گوید آباد.نظامی.
دل من جای خرابست و در او گنج غمت
باد آباد بر این گنج و بر این ویرانی.
نجیب الدین جرفاذقانی.
روز از پی شادی شرابست
آباد بر آنکه او خرابست.مغربی.
|| (اِخ) خانهء کعبه :
فرستاد پس کردگار از بهشت
بدست سروش خجسته سرشت
ز یاقوت یک پارهء لعل فام
درخشان بدان خان آباد نام
مر آن را میان جهان جای کرد
پرستشگه خاطرآرای کرد.اسدی.
|| نام اوّلین پیغمبر از پیغمبران عجم. (برهان قاطع).
(1) - به معنی چهارم نیز ظهور دارد.
(2) - ظ: خوب.
(3) - ظ: سین.

(اِخ) نام شهری کوچک بر ساحل یمین نهر ناری در بلوچستان. || نام قصبهء کوچکی در سند یعنی در شمال غربی هندوستان. || نام ناحیتی در ناحیهء سبلان کوه نزدیک ارجاق و پیشکین. (نزهه القلوب).

(ع اِ) جِ ابد.
- ابدالاَباد؛ همیشه.

آباد[ا - ع] (ئاباد - abad)هەمیشە، هەتا هەتا، کۆی (أبد)ی عەرەبییە.

آباد
(ص‌)
ئابات، ئاڤا، ئاڤەدان، ئاوا، ئاوان، ئاوەدان، ئاوەذان، ئاوەیان، ئاوی، ئاویان، ئاوێان، قەوغا،
بەرقەرار، بەسەفا، بەڕەونەق، جێگای پڕئاو‏وگیا، خۆش، خوەش، دڵگر، وەشدەماخ،
ئیڤنۆتە، بونیەچاک، تەندروس، تەندروست(آباد بودن: تەندروست‌بوون)، ساخ، ساغ، ساغ‏وپتەو، ساغ‏وسکامەتی، سەلامه‌‏ت، ساغ‏وسەلیم، ساق، ساقوسەلیم، سڵامه‌ت، سەحه‌تباش، سەرەخۆ، سەرخوەی، سکامەتی، سەلامه‌‏ت، فەلاتکار، کەڕاکی، گان‌بۆگان، گان‏وەش، گانی‏گانی، گوێزیئازا، لەسەرواز، لەش ساغ، نه‌‏بێمار،
ئارەی، پڕ(خزانەی آباد: گەنجینەیپڕ)، پڕاوپڕ، پڕبه‌‏پڕ، پڕپڕ، تژژە، تژە، تژی، تەخت، داردایی، دارماڵ، داگرتوو، داگرتی، دلێڤاڕا، دنگ، زپ، زوفت، ساماڵ، سەرڕێژ، سیلە، کەیل، کەییل، گۆزان، هەبل، هەربل،
چاندراو، چێندراو، داچێندراو،
منظم: بەڕێوشوێن، بێگرێ، پوخت، تەقراق، تەکووز، ڕێکوپێک، له‌بار، لێکوله‌بار، مرێس، موره‌‏ته‌‏ب، موڕه‌‏تته‌‏ب،

ئاوا,ئاوان,ئاوه‌دان,ئاڤا,قه‌وغا

آباد
آباد: ( آ بَا د) ویران ءُ وار ءِ چپّ. پلانی مرچاں آباد اِنت: بزاں زرّ ئِے باز اِنت ملک آباد اِنت: بزاں ھَور بوتگ ءُ کشار ءُ بھار اِنت یا چہ کار ءُ روزگارے ءِ سوب ءَ ملک ءِ مردم سیر ءُ آباد بنت (۲) دلوت ءُ اولاک آباد اَنـت: بزاں پزّور ءُ سیر اَنت (۳) پہ تژن اے گال چپّیں بزانت ءَ ھم زیرگ بیت اک: نوں تو آباد ئے! یا کہ تو مارا شر آباد کن ئے! بزاں باز گندگیں یا تاوان دھیں کارے کُرتگ اِت (۴) پہ نیکیں لوٹک ءَ گْوشگ بیت " سبز ءُ آبات بات ئے " !! " FURTILE RICH
HEALTHY

باد بیگ: سیر بیگ، مالدار بیگ دلوت ءُ اولاک ءِ پزّور بیگ ملک ءِ پہ ھَور ءُ دَھل ءُ کِشار آبادان ءُ وشھال بیگ زمین ءِ ڈگار ءِ پہ دھل ءُ کشار بیگ کسے ءِ یک جاگھے ءَ روگ ءُ ھمود ءَ نندگ ءُ ھنکین کنگ

آباد کنگ: وایرنِندگ یا گیر آبادیں جاگھے ءَ روگ ءُ نندگ ءُ ھنکین ءُ آبادی کنگ ڈگار ءُ زمینے ءَ کِشگ ءُ آباد کنگ دلوت ءُ اولاک ءَ پہ جْوانی چارینگ ءُ ساٹگ ءُ پزّور کنگ پہ زرّ ءُ مال کسے ءَ سیر ءُ وشھال کنگ ھَورانی گْوارگ ءُ ملکاں آباد کنگ پہ تژن بزانتی بربادی یا کارزوالی کنگ ءِ بزانت ءَ ھم گْوشگ بیت اک: تو مارا شرّ آباد کتگ „ بزاں شرّیں کارے نہ کرتگ ، تاوان داتگ.

ریشه لغت:
پهلوی
آوایش:
/آباد/
صفت:
آباد
1. ویژگی جایی که دارای آب و گیاه فراوان است. جایی که دارای وسایل زندگی است و مردم در آن سکونت دارند.
2. :معمور، دایر. مزروع، کاشته. پر، سرشار. سالم. منظم، سامان. شادمان، خرم. مرفه. ریشه شناسی۲: عربی

اسم:
آباد
3. (جمعِ): ابد، جاوید بودن‌ها.

فرهنگ لغت معین
فرهنگ بزرگ سخن

(En:populous)

آباد واژه‌ای در زبان‌های ایرانی از کلمه پهلوی آپاتان، شاید مرکب از آو + پاته باشد. واژه آباد مرکب از آب + پسوند مکان ساز (اد) و به معنای جایی که دارای آب است می باشد. آباد ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد: * آباد (تنگستان) روستایی در استان بوشهر * آباد (بهبهان) * -آباد پسوندی فارسی که در نام بسیاری از مکان‌های آسیای غربی، مرکزی و جنوبی دیده می‌شود. رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی مکان‌ها